محمد پاشا .
اطلاعات حاشيه و پشت نسخهاى : در حاشيهاين نسخه بخشهايى از متن با دست خط ديگرى اصلاح گرديده و همچنين اشعارى از حافظ و هلالى نوشته شده است . ما بين صفحات 142 و 143 برگهاى از يك مقاله ديگر به متن نسخه اضافه گرديده است . صفحات آخر اين نسخه خطى از شماره 150 به بعد رطوبت گرفته است .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط ژ . ل . روسو در سال 1819 ميلادى ازعثمانى ( تركيه ) به انستيتو شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 5 . 15 * 5 . 25 سانتيمتر ؛ تعداد برگ : 157 + 1 صفحه ، صفحات با اعداد شرقى شماره گذارى شده است ؛ تعداد سطر : 20 ؛ اندازه متن : 10 * 5 . 17 سانتيمتر .
نوع كاغذ : كاغذ اروپايى ، سفيد ، براق ( آهار مهره شده ) ، ضخيم ؛
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، عناوين و واژگان تفسيرى با جوهر قرمز ( شنگرف ) رنگ و گاهى با رنگ طلائى نوشته شده است ؛
نوع خط : نستعليق تركى ؛
نوع جلد : صحافى چرمى ، نازك به رنگ آلبالويى پر رنگ ، با عطف محكم ؛ در طرف جلد قاب زرين با نقش ترنج طلايى ترسيم شده است ؛ صفحات كتاب پس از صفحه 150 به بعد رطوبت ديده است .
اطلاعات تكميلى فهرست نگاران :
اولين شرح نسخه :
Rousseau - ( J . L . Rousseau ) , No . 266 .
افزودگىهاى ناظران ترجمه :
در آغاز نسخه ابياتى به فارسى و نيز « ورد عشاء به طريقت گلشنى » به تركى آمده و در انجام نسخه دو بيت شعر تركى از مسلم افندى تحرير شده است .
( 543 ) 34 . شماره نسخه :
C 565 478 d
نام كتاب : چراغ هدايت
پديد آورنده : سراج الدين عليخان متخلص به آرزو مىباشد . وى در سال 1101 قمرى ( 1690 ميلادى ) در اكبرآباد هندوستان به دنيا آمد و مدت زمانى در دهلى مىزيست . سراج الدين در 23 ربيع الثانى سال 1169 قمرى ( 29 ژانويه 1756 ميلادى ) در لاكنا وفات نمود . وى مؤلف آثار بسيار مشهور : « كليات شعر به زبان فارسى و هندى » ، « تذكره مجمع النفايس » ، « سراج اللغات » ، « غرائب اللغات » و مقالاتى درباره شعر مىباشد .
تاريخ تأليف اثر : سراج الدين عليخان در سال 1147 قمرى ( 35 - 1734 ميلادى ) فرهنگ « چراغ هدايت » را به پايان رساند .
اين فرهنگ شامل واژگان كمياب و كهن ، كنايات و اصطلاحات زبان فارسى است كه در عصر نويسنده از آن استفاده گرديده است . در اين نسخه واژگانى آمده است كه تا پيش از آن در لغتنامههاى ديگر چون « فرهنگ جهانگيرى » ، « مجمع الفرس » ، « برهان قاطع » يافت نشده بود . به عقيده نويسندهاين فرهنگ دفتر دوم از فرهنگ « سراج اللغه » ( سال 35 - 1734 ميلادى / 1147 قمرى ) مىباشد كه بر اساس شاهد مثالهايى از اشعار شاعران قديمى ايرانى تنظيم گرديده است .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه از فرهنگ « چراغ هدايت » شامل مقدمه و 30 باب مىباشد كه هر باب بر اساس حروف الفبا تنظيم شده است . در اين نسخه از اشعار شاعرانى چون سعدى ، ميرنجات ، شاپور تهرانى ، وحشى و طغرى جهت تفسير واژگان استفاده گرديده است . تنها يك نسخه از اين اثر در اتحاد جماهير شوروى سابق وجود دارد .
تاريخ كتابت : 10 ربيع الاول سال 1182 قمرى ( 25 ژولاى 1768 ) مىباشد .
مكان كتابت : هندوستان .
نام كاتب : شيخ محمد پناه .
اطلاعات حاشيه و پشت نسخهاى : در حاشيه برخى از صفحات تفسير واژگان از قلم افتاده و همچنين معانى برخى از واژهها در ديگر لغتنامهها ذكر گرديده است .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط آ . د . كالميكوف درسال 1891 ميلادى از آسياى مركزى به انستيتو شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 14 * 24 سانتيمتر ؛ تعداد برگ : 140 ؛ تعداد سطر : 19 ؛ اندازه متن : 5 . 8 * 5 . 17 سانتيمتر .
نوع كاغذ : كاغذ شرقى ، سفيد با دو كيفيت متفاوت ( صفحه 1 - 77 : آهار مهره شده ، صفحه 78 - 140 : ضخيم و غيربراق ) ؛
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، عناوين فصلها ، واژگان تفسيرى و گاهى نام شعراء با جوهر قرمز ( شنگرف ) نوشته شده است ؛
نوع خط : از صفحه 1 - 77 خط نستعليق درشت و در برخى موارد شكسته نستعليق ، از صفحه 78 - 140 نيز خط نستعليق و در برخى موارد شكسته نستعليق ؛
نوع جلد : صحافى مقوائى ، با عطف چرم قهوهاى پر رنگ ؛