پيش گفتار
زندگانى امام حسن عليه السّلام ارتباطى تنگاتنگ با زندگانى برادرش سيد الشهدا ، امام حسين عليه السّلام دارد و حتى هر كدام عضوى از ديگرى به شمار مىرود ؛ خصوصا زندگانى سياسى آن دو ، زيرا هر دو در وقوع حوادث و نيز تأثيرگذارى بر آنها - چه در مرحله موضعگيرى و چه در مرحله نتايج و آثار - با هم شريكند .
اين ارتباط منحصر نيست به دورهاى كه به عنوان امام ، مسئوليت رهبرى و هدايت امت اسلامى را بر عهده داشتند ، بلكه سراسر زندگانى آن دو ، حتى آن موقع را كه در دامان پرمهر و محبت جدّ بزرگوارشان پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله به سر مىبردند در بر مىگيرد ، تا چه رسد به تحولاتى كه در روزگار خلفاى ثلاثه و دوران امامت ظاهرى پدرشان امير المؤمنين على عليه السّلام در جامعهء اسلامى روى داد .
ما آثار مستقيم موضعگيرى امام حسن عليه السّلام را - حتى پس از شهادتش - در تمامى موضعگيرىها و حوادث دوران امام حسين عليه السّلام مشاهده مىكنيم ، چه امام به طور مستقيم مسئوليت آن را بر عهده داشت و چه به طور غير مستقيم در آن نفوذ و تأثير گذاشت « 1 » .
هامش
( 1 ) . مانند : تربيت تنى چند از شخصيتهاى بزرگ ؛ سخنان و خطبههاى القا شده در مناسبتهاى گوناگون ؛ صلح با معاويه براى حفظ كيان شيعه و رسوايى امويان و منافقان