اين بود كلماتى كه امام حسن عليه السّلام خطاب به ابو ذر بر زبان آورد ، آنگاه كه با پدر و برادر و عمويش عقيل و پسر عمويش ، عبد اللّه بن جعفر ، و ابن عباس با وى توديع مىكرد . آرى ، ابو ذر همان صحابى جليل القدرى كه در راه دين و حقيقت به مبارزه و جهاد بىامان با غاصبان خلافت و حاكمان ستمگر پرداخت و در اين مسير هرگونه ظلم و شكنجه و توهين را به جان خريد و سرانجام در تبعيدگاه خود ( ربذه ) تنها و غريب به ديار معشوق شتافت .
اين سخنان حضرت ، نمايانگر موضع قوى و نيرومندش در قبال دخل و تصرفات و اعمال خلاف شرع و نارواى هيأت حاكمه بود . موضعى كه مبتنى بود بر حق و حقيقت و عقيدهء استوار .
امام حسن عليه السّلام با اين كلمات خود ، در تحقق اهداف عالى ابو ذر سهيم است ، چرا كه در آن اوضاع و احوال لازم بود براى بيدارى امت مسلمان از خواب غفلت و آگاهى مسلمين از وقايعى كه مىگذشت و حوادثى كه به وقوع مىپيوست ، فريادى برآورد و به آنان تفهيم نمود كه چنين نيست كه همواره بايد حاكم مؤاخذه نشود . حاكم ، بر قانون تفوّق و برترى ندارد ، بلكه بايد پشتيبان و مدافع قانون باشد و هرگاه مرتكب اعمال خلاف گرديد يا مقام و منصب را در خدمت هواهاى نفسانى و منافع خصوصى خود قرار داد ، هركس حق دارد در مقابل او موضعگيرى كند و از حق دفاع نمايد و از هيچ تلاش و كوششى در راه زدودن ظلم يا حيف و ميلى كه از وى سر زده دريغ نورزد .
از طرف ديگر ، از آن جايى كه شرايط و اوضاع و احوال چنان است كه به امير المؤمنين و فرزندانش حسن و حسين عليهم السّلام و پيروان مخلص آنان فرصت اتخاذ چنين موضعى را - آن طور كه ابو ذر كرد - نمىدهد ، لااقل بايد نظر خويش را كه همان نظر اسلام حقيقى است ، در مورد ابو ذر و موضع بر حق او اعلان نمايند . اين كار مىتواند به موضع ابو ذر ابعاد عظيم تبليغاتى ، فكرى و سياسى داده ، از آثارى
الحياة السياسية للامام الحسن ( ع ) ( تحليلى از زندگانى سياسى امام حسن مجتبى ع ) ( فارسي ) — صفحة 164
مساهمون: سيد جعفر مرتضى العاملي
ص١٦٤