پدرش تا به آخر كه در اصل كتاب نيامده است « 1 » . 2 - اينكه نوشته است : ملا عبد اللّه بر آن دو قرائت كرده است چگونه ممكن است ملا عبد اللّه مراتب علمى را از صاحب معالم و صاحب مدارك فراگرفته با آنكه ملا عبد اللّه همدرس ملا احمد اردبيلى و از شاگردان ملا جمال الدّين محمود شيرازى بوده است . و صاحب معالم و مدارك از شاگردان ملا احمد اردبيلى بودهاند و خود ملا عبد اللّه هم استاد شيخ بهائى و از همطرازان او مىباشد و آن دو بزرگوار ، از معاصران شيخ بهائى بودهاند و پس از او هم مدتى زندگى كردهاند ؛ بنابراين ، چگونه ممكن است ملا عبد اللّه از آنها استفاده كرده باشد . آرى ، هرگاه صحيح باشد ملا عبد اللّه مراتبى از علم را از آنها آموخته باشد همانا وى در فراگيرى امور شرعى ، از آنها بهره گرفته است ، چنانچه آنها مراتب علوم عقلى از وى فراگرفتهاند و نظير اين اشتباه كه براى شيخ معاصر اتفاق افتاده ، اشتباهى بوده كه پيش از اين ذيل ترجمهء علامه حلى از او نقل كرديم كه خواجه نصير طوسى مراتب فقهى را از علامه و علامه هم مراتب عقلى را از خواجه كسب كرده « 2 » و بعيد نيست آن كسى كه مراتب علمى را از آن دو آموخته است ، ملا عبد اللّه شوشترى است كه پيش از اين از او نامبرده شده است . هرچند اين احتمال هم بعيد و قابل ملاحظه است .
3 - نسبت دادن شرح قواعد را كه در فقه بوده است به وى و حالآنكه ظاهرا ملا عبد اللّه شرحى براى قواعد تأليف نكرده است ، بلكه شرح مزبور از آثار ملا عبد اللّه شوشترى است « 3 » . 4 - نسبت دادن تهذيب المنطق را به وى و حالآنكه تهذيب از علّامه
هامش
( 1 ) - گويا نام پدر ملا عبد الله در نسخهء امل الآمل حسن بوده است كه مورد ايراد واقع شده است و حالآنكه در اين نسخه و در نسخهء مطبوعه حسين آمده است : چون نيست خواجه حافظ معذوردار ما را - م .
( 2 ) - اشتباهى كه براى مؤلف امل الآمل به وجود آمده است آن است كه وى قرائت طرفين را مطلق گذارده و عمل آنكه نظرش به قرائتى بوده كه مؤلف احتمال داده است هرچند ما نظر او را مقيدا ترجمه كردهايم - م .
( 3 ) - در روضات آمده است : بديهى است استفاده كردن ملا عبد اللّه از دو فرزند شهيد با آنكه از نظر طبقه مقدم بر آنها بوده است درخصوص علوم شرعيه است و اين موضوع هم در هنگامى بود كه آنان در نجف بودهاند و اين طريق افاده و استفاده شبيه به افاده و استفادهء علّامهء حلى و خواجه نصير طوسى است -