تفتازانى است و ملا عبد اللّه حاشيهء معروف را براى آن تدوين نموده است مگر اينكه بگوييم اشتباهى از ناسخ رخ داده است و يا گفته شود تهذيب معطوف بر عجاله بوده .
بنابراين لفظ شرح نيز بر تهذيب اطلاق مىشود و مرادش از شرح تهذيب همان حاشيهء مزبور است ، ليكن شرح حقيقى نبوده چه آنكه اين اثر به « حاشيه » شهرت دارد « 1 » و همچنين الخرارة فى شرح العجالة حاشيه بر آن كتاب است نه آنكه شرح آن باشد و يا منظور شرح پارسى بوده است كه بر آن كتاب نوشته است و منظورش از حاشيهء شمسيه همان حاشيهاى است كه بر حاشيهء قديم علامه دوانى بر شمسيه داشته است و همچنين بر حاشيهاى كه مير سيد شريف بر آن كتاب نوشته تعليقهاى تدوين نموده است ، و شرح العجاله همان حاشيهاى است بر حاشيهء علامه دوانى بر تهذيب المنطق و حاشيهء دوانى ازآنجهت به العجاله موسوم گرديده است كه در اوايل آن حاشيه در ضمن جملهاى چنين ايراد كرده است : « هذه عجالة نافعة و غلالة رائعة » ، حاشيهاى كه باسرعت و در عين ارزندگى تدوين گرديده و چونان پيراهنى گرانبهاست كه در زير زره يا در زير جامه مىپوشند .
ملا عبد اللّه از تدوين حاشيهاش كه بر تهذيب المنطق تدوين نموده است در صبحگاه روز چهارشنبه 27 ماه ذيقعده سال 967 هجرى در مشهد مقدس غروى ( نجف اشرف ) فارغ شده است « 2 » .
و حاشيهاى كه مولانا بر حاشيه خطائى « 3 » داشته در 17 ذيحجه سال 962 هجرى
هامش
- و هرگاه چنان افاده و استفاده اتفاق افتاده باشد مىتوان گفت شرح قواعد را آن هم در صورتى كه اشتباهى براى مؤلف سلافه اتفاق نيفتاده باشد پس از آن افاده و استفاده تأليف كرده باشد ، بنابراين وجه نظر مؤلف رياض و روضات بهجا نبوده است .
( 1 ) - حاشيهء ملا عبد الله هماكنون معروف و به صورتهاى مختلفى به طبع رسيده و جمعى از اعلام هم حاشيههاى ارزندهاى بر آن نوشته و حتّى آن را به پارسى هم برگردانيدهاند و از كتابهاى مهم درسى طلاب و اهل علم و مورد توجه اكابر اعلام مدرسين مىباشد - م .
( 2 ) - نسخهء مطبوعى كه در حال حاضر در اختيار دارم تاريخ اختتام ندارد و به « الحمد لله » ختم شده است .
( 3 ) - نظام الدّين عثمان معروف به خطائى از ادباى آغاز قرن دهم هجرى است . حاشيهء او بر مطول -