ملا خليل ، از وجود علمايى چند بهره جسته است و جمعى از فضلا هم از مراتب علمى او بهرهور شدهاند .
ملا خليل ، در آغاز كار از شيخ بهايى و ميرداماد و امثال ايشان استفاده كرده ، و گذشته از اينها از درس ملا حاج حسين يزدى و ملا حاج محمود رنانى بهرهمند شده است .
وى ، حاشيه قديم ملا جلال دوانى را كه بر شرح تجريد داشته ، در مشهد مقدس رضوى ، از ملا حاج حسين يزدى فراگرفته است و در درس اين دو دانشمند با وزير خليفه سلطان شريك درس ، بوده است .
ملا خليل ، در پيشگاه صفوىها ، بهويژه پادشاه زمان ما ، از كمال احترام برخوردار بوده است و وزرا و امرا و ديگر مردمان نيز به چشم احترام به وى مىنگريستند .
او در سن سىسالگى ، در روزگار وزارت خليفه سلطان ، توليت آستانه مباركه حضرت عبد العظيم و نيز تدريس آنجا را به عهده داشت و پس از آن ، به دنبال قصهء طولانى ، از توليت و تدريس معزول شد و سمت تدريس آستانه مباركه ، به عهده ملا نظام الدّين ، شاگرد شيخ بهايى درآمد .
ملا خليل ، پس از عزل از مقام توليت به مكه مكرمه رفت و در مراجعت ، در قزوين ماندگار شد و با حكومتهاى تهران و قزوين حكايتهايى دارد .
وى ، يكى از علمايى است كه نماز جمعه را در عصر غيبت حرام دانسته و منكر آن بوده است و مردم را با كوشش هرچه تمامتر از انجام آن بازمىداشت و از جمله اخبارىهايى است كه به طور كلى ، منكر اجتهاد بوده ، و در انكار آن ، و در نفى اجتهاد مىكوشيده و افراط مىكرده است و نيز در زمرهء منكران تصوف و حكمت بوده است .
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي ) — صفحة 373
مساهمون: محمد باقر ساعدى
ص٣٧٣