Skip to main content

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — Page 331

Contributors:

P.331
استعمال آن در امزجه مختلف بششصد قسم وسكنجبين را هزار ودويست وشصت قسم منحصر ساخته اند وظاهرا كه تركيب اشربه موافق وامراض مختلفه منحصر نميتواند بود ومزاج اشربه زيادة از يكسان باقي نميماند وشروط ترتيب انست كه هر چه از فواكه صلبه باشد مثل سيب وبه بعد از پاك كردن از پوست وتخم وكوبيدن أو باد وزن آن آب بجوشانند تا بنصف آيد پس صاف نمايند وهر چه غير صلبه باشد مثل ليمو وترنج وأمثال أو را افشرده آب انرا بگيرند وهر چه گياه وبرگ خشك باشد يك شبانه روز خيسانيده بعد از آن بجوشانند وهر چه از جمله بيخها وشاخها باشد زيادة از يك شبانه روز بخيسانند وهر چه برگ وشاخ وگل تازه باشد كوبيده آب آن را بگيرند وبا شكر وعسل ودوشاب انگورى وأمثال آن بقدريكه مقصود باشد بقوام آورند وعطريات را مثل مشك وعنبر بعد از قوام وفرو آوردن أو را از سر اتش داخل كنند ودر شربتهاى فواكه كه مطلب تقوية بوده باشد شرط است كه شيرينى أو بقدر ثلث آب ميوها باشد وقدما گفته اند كه چون مريض را قوتها تغيير يافته وبالطبع جگر مشتاق شيرينى وجاذب انست پس اگر شكر وأمثال آن زيادة باشد بيشتر جذب مىكند وبار طبيعت مىشود واگر كمتر باشد جذب أو بحسب الواقع نمىشود واو خال عسل وشكر وساير شيرينيها در اشربه بايد درجه مزاج هر يكرا از شيرينى أو با انچه شربت ميسازند ملاحظه نمود وموافق قصد مخلوط كرد وهر گاه المى در اعضاى تنفس ويا مريض صاحب سعال باشد اشربه حامضه را استعمال جايز نيست واگر در استعمال آن لابد بشاد مثل سعل ودق بايد با صمغ عربى وكثيرا وغيره مغربات استعمال نمايند سكنجبين ساده كه عبارت از سركه وفتد است هر گاه اجزا امساوى باشد مايل بسردى خواهد بود مفتح سده ورافع تشنگى وقاطع صفرا أو در حميات حاره وامراض سپرز وجگر ومعده مفيد است واگر سرد وتر خواهند سركه را زياد كنند واگر معتدل خواهند فتد را دو چندان سركه كنند سكنجبين دوشابى كه سركه بادوشاب انگورى مساوى باشد معتدلست سكنجبين عسلى كه سركه وعسل بالسوية باشد گرم باعتدال وجهة امراض بلغمى وتفتيح سده وتقوية جگر ومعده وتبهاى مركبه نافع است سكنجبين سفر جلى جهة تقوية معده وجگر حاره ورفع غثيان وقى واسهال صفرا وى وقطع عرق نافع است آب به شيرين وترش بالسوية دو جزو سركه وقند از هر يك يكجزو بقوام آورند واگر با آب به شيرين ترتيب دهند قبض أو كمتر است سكنجبين أصولي جهة حمياة وسدها وعطش وجلاى معده از بلغم از بلغم حل خمرده رطل آب شيرين بقدريكه حدة سركه را بشكند پوست بيخ كرفس پوست بيخ رازيانه يكد 6 وقيه تخم كرفس رازيانه وانيسون مكد 2 وقيه در سركه مذكور يك شبانه روز خيسانيده وبآتش هموارى پخته تا سدس أو كم شود پس از آتش گرفته وصاف نموده بريزند بهر جزئي از اين مطبوخ دو جزو از شكر وبپزند تا بقوام آيد واگر خواهند كه زعفران داخل كنند 3 م زعفرا را در خرقه بسته در وقت جوشيدن أو 2 بيندازند ودرد أوصاف كنند سكنجبين افتيمونى كه با ماء بن استعمال نمايند افتيمون بسفايح خربق سياه خربق را نيمكوب كرده يك شبانه روز در نودل سركه بخيسانند ونودل آب اضافه نمايند وباتش نرم بجوشانند وبسريح را كوفته در كيسه كرده در آن بيندازند وچون آب بسوزد كيسهء افتيمونرا انداخته يكجوش داده بعد از آن صاف نمايند وبا دويست وپنجاه ل فتد بقوام آورند وهر روز تا چهار ده ل استعمال نمايند قى در مزاجى كه بسيار حار بوده باشد باين نسخه ترتيب دهند افتيمون بسفايح تخم كاسنى مكد 7 م تخم كرفس 2 م تخم خياره 5 م بيخ كاسنى دوم بيخ رازيانه 2 م ادويه را با سركه نودل وآب نودل جوشانيده افتيمون را در لته بسته در آخر يكدو جوش داده بعد از سوختن آب صاف نمايند وبا دويست وپنجاه ل فتد بقوام آورند سكنجبين بزورى معتدل جهة تبهاى مركبه وضعف جگر وصفراى محى واستسقاى حار نافع ست تخم رازيانه تخم كشوث انيسون گلسرخ تخم كاسنى تخم خيار تخم خربزه تخم كرفس بيخ رازيانه بيخ كبر أصل السوس بيخ كاسنى عناب در سركه وآب خيسانيده بجوشانند تا بنصف رسد وبا شكر بقوام آورند سكنجبين انجدانى از تاليف حقير است در رفع تب ربع مجرب وجهة سپرز بيعديل انجدانرا نيمكوب كرده شب در سركه وآب خيسانيده روز ديگر بجوشانند تا بنصف رسد بعد از آن صاف نموده با دوشاب انگورى بقوام آورند وهر روز ده ل را با آب شاه تره با شيرهء تخم كرفس واگر حرارت غالب باشد با كاسنى وأمثال أو استعمال نمايند شربت ورد مكرر مسهل جهة احتراقات وجرب وحكه وامراض جگر وسوداى رقيق وسده وضعف كرده وصفراى سوخته نافع ومورث تشنگى ومصحلش تخم كاهو وطباشير ومصطكى وانيسون از هر يك ل بازاى هر يكرطل شربت ادويهء مذكوره را بوزن مزبور گرفته در ميان شربت بيندازند تا بجوشد وطريق آنست كه پنجرطل آب را بجوش آورده چهار رطل برگ گل تازه را بچهار دفعه بريزند وهر دفعه يكرطل آب بسوزد پس آن را صاف كرده به دستور حصهء ديگر را بريزند تا اينكه از اين آب ربع بماند واگر قويتر خواهند گل را پنج يا شش رطل ميتوان كرد شيخ الرئيس زيادة بر پنج را منع نموده پس با هموزن آب صاف أو شكر بقوام آورند وقدر شربتش از ده ل تا سى مثقال است با يخ واگر با نصف وزن أو سكنجبين بنوشند جهة قمع صفرا أولى است شربت ورد قابض جهة امراض جگر نافع است چهار رطل گلسرخ اقماع دار را بيكدفعه در ده رطل آب بجوشانند تا بربع رسد وصاف نموده با هموزن أو شكر بقوام آورند واگر قويتر خواهند باز أحر يكر طل آن هر يك از مصطكى وتخم مورد وصندل سفيد وآرد كنار گشنيز خشك طباشير يك مثقال در پارچه بسته در أو ببندند