Skip to main content

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — Page 131

Contributors:

P.131
نباتيست در كل وساق وشاخ وبرگ شبيه بشب بو وبرگش مثل برگ أنار واز آن ريزه تر وگلش كبود مايل به سفيدى واز جميع اجزاى أو باوى كافور آيد ودر دويم گرم وخشك وبوئيدن أو محلل رطوبات دماغى وضماد أو جهة درد سرو تحليل أو رام وآشاميدن آب أو مفتح سدد وجهة يرقان وقطع سيلان خون اعضا وذر ورا وجهة قروح وجراحات نافع ومضر محرورين ومصلحش سكنجبين وقدر شربتش يك درهم واز آبش هفت درهم است ريحان سليمانى گياهيست از جنس عشقه وبردرخت ميپيچد وهميشه سبز وشبيه به برگ لبلاب ودانه اشن مثل فلفل وسياه وگلش سفيد ودر أصفهان ودار المرز ميرويد بر درختها ودر تنكابن وديلم ولكام نامند كرم وخشك ولطيف ومجفف ومسهل بيغايلهء سودا ومنقى خون از اختراقات ومسكن نفخ ومحلل رياح ورطوبات لزجهء معده وطبيخ وضماد أو جهة بواسير وامراض سوداوى ودرد رحم وطلاى أو با عسل جهة ورم بلغمى وبا سركه جهة ورم حار وآشاميدن وطلاى كردن آب وشكوفهء أو جهة گزيدن عقرب ولقوه وفالج نافع وقدر شربت از برگش سه مثقال واز آبش تا دو مثقال است وآنچه در كتب ادويه مذكور است گياهيست كه در أصفهان مشهور بكل عقربست وجهة گزيدن عقرب ورتيلا وزنبور ضماد أو شربأ مجرب برگش از لبلاب كوچكتر وگلش مثل خوشه وبنفش واندرون زرد وكوچكست اما هميشه سبز نيست واو سطار يونست ومذكور مىشود وگويند قسم جبلى أو را برگ مثل شبت وما سفيدى مىباشد حرف والزاء زاج معرب از زاك فارسي واز معدنياتست واقسام مىباشد واقسام أو غير شب واز يكمعدنند وسفيد وزرد سرخ مىشود وزرد أو منقلب بسبز مىگردد وزاج سفيد را قلقديس وزرد را قلقطا وسبز را قلقند نامند زاج اصفر از ساير زاجات أفضل وبهترين أو صلب ذهبي درخشنده است در سيم وگرم وخشك وسوختهء أو لطيفتر ومحرق ومغسولر احدت كمتر بخلاف ساير املاح كه از احراق قويتر مىشود وطلاى أو با آب گشنيز جهة حمره وسلعه وجرب وحكه وذر ورش جهة قروح خبيثه وجميع نزف الدم وورم بن دندان نافع وحمول أو با آب كند ناجهة نزف الدم رحم ونفوخ أو جهة رعاف واكتحالش جهة ثقيهء چرك گوشهاى چشم وبا عسل جهة بواسير ونواصير وقرحه گوش ورفع چرك أو نافع وآشاميدن أو جهة كشتن اقسام كرم مؤثر وزيادة از يك درهم أو كشنده بسل است ومورث سحج وسرفهء قوى وچون دو جزو أو را با يكجزو اقليميا وسركهء كهنه سائيده ودر ظرف سفال كرده چهلروز تابستان در سركين أسب دفن نمانيد بغايت تند وجالى مىشود وازالهء ناخنه وبياض غليظ چشم مىكند ودر بردن گوشت زياد جراحات بيعديليست وغرغرهء اقسام زاج با سركه جهة زلوئى كه در حلق مانده باشد مجرب ودر رنگ كردن موى مؤثر وقدر شربتش كه بيخطر باشد تا يكدانگ ومصلحش شير تازه وروغن تازه وشكر وبدلش زنگار است ومقطر أو را با سه ربع أو سركه جهة تكميل سحق كبريت وزبيق ورصاص بحد تشميع مجرب دانسته‌اند ودر رصاص اشاره باو شده زاج اخضر كرم وخشكتر از ساير وبغايت محرق واكال وسوختهء أو لطيفتر وآشاميدن يك درهم أو جهة رفع سميت قطر وبا عسل جهة اخراج كرم معده وبا آب مقيئ قوى است وچون صاحب نبيهء قوى مرطوب از آن بنوشند موى سفيد ريخته سياه بر مىآيد ومجرب دانسته‌اند وچون بغايت مضر شش است ترطيب بسيار بايد نمود وطلاى أو جهة آكله دهان وبينى وضفدع زير زبان وبواسير الانف وفزف الدم جراحات وقطور أو با آب جهة قطع رعاف وثيقهء دماغ از رطوبات ودرد گوش كه بارد باشد نافع ومضر جراحات عصبانى وزيادة از يك درهم أو كشنده است زاج ابيض آن راج سفيد مايل بزرديست وخفيف الوزن مىباشد وابريشم را با آن رنگ ميكنند بسيار قابض وجالى ودر افعال مثل زاج زرد است زاج احمر قسمي از زاج سفيد مايل بسرخيست وجوف آن سياه وبا تجاويف وثقبها وغليظتر از ساير ودر افعال مثل ساير است وآنچه صيقلى بنفش است از جنس احمر وضعيفتر است زاج الاساكفه قسمي از زاج ابيض است كثيف وكثير الأرضية وچون آب باو رسد سياه شود قابضتر از ساير وباقوة جاليه ودر مزاج مثل ساير وجهة درد دندان وحركت آن وسياه كردن موى وبا آب جهة جوششهاى رطبه وحقنهء آن جهة عرق النسا نافع است زاج المقطر وقاطر نيز گويند از جنس زاج اخضر است كه مائية لطيفهء آن در زير زمين منعقد مىشود وبهترين اقسام وامتحان آنستكه چون برفولاد بمالند رنگ مس گردد زاج الجامد از جنس اخضر است كه در ظاهر معدن رطوبة زاجيه منجمد شده باشد زاج المطبوخ از جنس اخضر است كه مخلوط بخاك أو را بجوشانند تا منجمد شود وبهيئة مهرهء نرد بريده استعمال كنند زاج اسود مطبوخ است وگويند زاج الاساكفه است زاج الخبر زاج اصفر است زاج لأرى وكرمانى از جنس زاج قبرسى است زاج قبرسى زاج زرد مايل بسبزيست زاج بلور اسم فارسي شب يمانيست زافه اسم فارسي قمفذ است زاغجه اسم فارسي غدافست زاغ غراب كبير اسود است وبتركى فوزقون هند زاقون مران است وگويند مرو است زاوق اسم زبيق است زارج اسم فارسي است انبر باريس است زبيب به فارسي