شايسته است از پهلوى راست به پهلوى چپ بغلطد ، زيرا در اينصورت معده سنگين أو
آرام خواهد بود وفشارش به قلب نخواهد رسيد ، مسلم است كه وقتي اندرون از طعام
تهى باشد انسان بهر پهلو كه بخوابد آسوده خواهد خوابيد .
3 - در قسمت سوم ، سخن از قضاى حوائج ضروري بميان مىآيد . در دواوين
طبي مسألة ى مستراح مسألة ى مهمى است ، زيرا با صحت مزاج انسان ارتباط بسيار
مستقيم وحساس دارد . مردمى تنبل وسهل انگار را مىشناسيم كه در انجام اين وظيفة ى
حياتي اهمال ميورزند وبوقت حاجت تقاضاى مزاجى خود را بلاجواب مىگذارند
ودر نتيجة روده هاى خود را از فعاليت باز مىدارند ودر حقيقت به جهازات درونى خود
درس تنبلى مىآموزند وحاصل اين اهمال را بصورت ناراحتى دستگاه هاضمه وبيماريهاى
كبدي ومعوى وزهروى وبواسير وخستگى وريدها وأحيانا سكون خون در وريد
وانسداد مجارى لنفاوى كه منتهى به مرض داء الفيل مىشود دريافت ميدارند .
4 - اينجا نوبت به قسمت وظائف الأعضاء تشريحى مىرسد . امام ( ع ) آن را بر
طبايع أربعة ى بدن انسان قرار داده است :
الف - صفرا : اين مادة مشتمل بر جهازات هاضمه وكبد وزهره وطحال وبنكر -
ياس وتوابع آنهاست .
ب - سودا : اين مادة مشتمل بر كليه ها ومجاري ادرار وجهازات تناسلى
ورحم وتوابع آن است .
ج - خون : مشتمل است بر قلب ورگها وعروق لنفاوى وغيره .
د - بلغم : بر ريتين وقصبة الريه وجهازات تنفسى وتوابعش . امام ( ع ) اين چهار
طبع را به مقتضاى خلقت آنان به تر وخشك وگرم وسرد تقسيم فرمود ، طبايع أربعة
بر حسب بهره اى كه از آب مىبرند باين قسمت ها ( تر وخشك وگرم وسرد ) منقسم مىشوند
زيرا آن عنصر اساسى كه در تكوين اجزاء بدن انسان دخالت وجودي دارد آب است .
امام عليه السلام بدن انسان را به چهار طبقه تقسيم فرمود : ( سر وسينه وشكم
وقسمتهاى زير شكم ) وجهازات بدن انسانرا هم ميان اين چهار طبقه بخش فرمود ، گوشها
الطب الكبير يا فرشته نجات ( فارسي ) — صفحة 322
مساهمون: محمد سرور الدين
ص٣٢٢