فرج المهموم 2 ، 96 - 97
نجفي 482 = بحار 23 / 220 [ ند سعد ]
اليقين 175 - 176 / 460 - 461
عنوان كتاب در الأمان 1 ص 69 / الأمان * * برگ 27 - پ / الأمان * * * برگ 51 - پ
" كتاب الواحد " ياد شده اما در الأمان 2 والأمان * [ برگ 47 - پ ] " كتاب الواحدة "
آمده است . ابن طاووس در سعد ( چنان كه از آن در نجفي وبحار نقل شده ) از اين
تأليف ، به عنوان يكى از منابعى كه كلمات " الذين اصطفينا . . . " را در آية 32 / فاطر اشاره
به تمامى أولاد رسول الله [ ص ] مى داند ياد مى كند . اين مورد در سعد چاپى نيامده است .
مورد نقل شده در فرج المهموم 96 از آغاز اخبار مربوط به امام حسن [ ع ] مى باشد .
بنابراين ممكن است كه اين تأليف منقسم به أبواب متعددى بوده كه هر كدام متعلق به
يك امام بوده است .
درباره هويت مؤلف ابهاماتى وجود دارد ; به گفته نجاشي ( ص 62 ش 144 )
مؤلف أبو محمد الحسن بن محمد [ بن الحسن ] بن جمهور العمى البصري است كه گر چه
خود ثقة بوده اما از ضعفا روايت مى كرده است نجاشي نظري را نقل كرده كه وى از
پدرش موثق تر بوده است . اهميت معناى اين توضيح از فهرست طوسي روشن مى شود ;
در آنجا كتاب الواحدة را محمد بن الحسن بن جمهور يعنى پدر ، نوشته كه برخى از
تأليفات أو رنگ غلو دارد ( غلو وتخليط ) . الغضائري ( از أو در قهپائى 5 / 184 ) ،
نجاشي ( ص 337 ش 901 ) وطوسى ( رجال 387 ش 17 ) پدر را غالى واز كساني كه
از امام رضا [ ع ] روايت كرده شناسانده اند . ابن طاووس به تبع طوسي اين تأليف را به پدر
نسبت مى دهد . يك شاهد در اثبات اين نسبت ، برخى از قطعاتى است كه در مشارق
الأنوار رجب البرسي باقي مانده كه داراى عناصر غلو آميز است . از سوى ديگر قطعاتى
از كتابي با عنوان كتاب الواحدة مربوط به امام هادي [ ع ] در دست است كه تنها پسر
مى توانسته آن را تأليف كرده باشد ( مق : طبرسي ، اعلام صص 363 - 365 ; ابن شهرآشوب
، مناقب 3 / 355 ; بحراني ، معاجز 471 - 472 ) . حدس آقا بزرگ
بر اينكه دو تأليف يك نام داشته باشد كه پدر وپسر آن را تأليف كرده باشند ; يا اينكه
كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — صفحة 594
مساهمون: إتان گلبرگ
ص٥٩٤