آن را معين كرد ) كتابخانهاش مشتمل بر بيش از هفتاد مجلد ادعيه بوده است . 47 اين تعداد
يازده در صد بالاتر از تعدادى است كه خود وى در سال 650 نوشته است . بنابراين
فرض كه اين منعكس كننده افزايش كلى در تعداد عناوين كتابخانه باشد ، ( اين تنها يك
فرض حدسى است كه خالى از خطا نيست ) كل عناوين مى تواند نزديك به 1650
عنوان برسد .
با ارزش ترين مطالب دربارهء كتابخانه ء ابن طاووس ، مطالبى است كه مى توان از
نوشتههاى خود وى استخراج كرد . همانطور كه از " فهرست " * مى توان ملاحظه كرد ، در
نوشتههاى أو ( آنچه من ملاحظه كردم ) به نزديك به 670 عنوان كتاب ارجاع داده شده
يا مطلبي از آنها نقل شده است . * * اين تأليفات را مى توان به سه دسته تقسيم كرد : الف :
تأليفاتى كه ابن طاووس به صراحت آنها را متعلق به كتابخانه خود دانسته ; بيشتر اينها در
دو كتاب وى " سعد " و " اليقين " آمده است . در باره كتاب نخست لازم نيست چيزى بر
مطالب گذشته بيفزايم . اما در باره اليقين ، ابن طاووس تصريح مى كند كه همه ء كتابهايى كه
در آن ياد شده در كتابخانه ء أو موجود بوده ووى آنها را براي فرزندان پسر خويش وقف
كرده است ( وقفناها ) . 48 ب : تأليفاتى كه ابن طاووس اظهار مى دارد كه آنها را از ساير
كتابخانه ها وأم گرفته يا در همان كتابخانه مطالعه كرده است . از شانزده كتاب بدينگونه
ياد شده كه برخى از آنها را مى توان فرض كرد كه ابن طاووس از روى آنها استنساخ
كرده وبر كتابخانه ء خود افزوده است . 49 ج : تأليفاتى كه ابن طاووس در غير سعد واليقين
هامش
47 . مهج الدعوات ص 347 ; مق : - › ابن طاووس ، مهج الدعوات .
* . مقصود فهرستى است كه باب دوم كتاب را تشكيل مى دهد . م
* * . با توجه به آنكه ابن طاووس در آثار برجاى مانده ء خود ( يك سوم مؤلفات وى ) به 670 عنوان
كتاب ارجاع داده به دو نكته مى توان توجه كرد يكى از اينكه به همين قياس بايد گفت وى در
تمامى مؤلفات خود به تعداد زيادترى ( شايد هزار يا بيشتر ) ارجاع داده است ثانيا اينكه اگر كسى
در نوشتههايش به هزار كتاب ارجاع داده باشد بطور طبيعي بايد پذيرفت كه لا أقل كتابخانه ء أو سه
برابر آن بوده است چون قاعدتا از تعداد زيادى تأليفات استفاده نمى شود اين براي هر كتابخانه ء
خصوصي قابل تصور است . م
48 . اليقين ص 303 / 519 ; مق : - › ابن طاووس : اليقين .
49 . بيشتر اين كتابها در كتابخانههاى بغداد قرار داشت : نظاميه ( الملاحم ص 15 / 17 ; طرائف ص
12 / 4 ) از جمله بخش قديمى آن ( طرائف ص 420 / [ ند 127 ] ; اليقين 63 / 252 ،