[ فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ ] پس چرا مخلوق بودن خويش را تصديق نمىكنيد تا در نتيجه تصديق به خالق خويش بكنيد ، يا چرا به بعث و برانگيخته شدنتان تصديق نمىكنيد پس از آنكه اقرار به آفرينش ابتدايى خود نموديد و بعث و زنده شدن دوباره در نظر شما آسانتر از آفرينش ابتدايى است . [ أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ ] آيا كه نخست شما نطفهاى بوديد . اين جمله جواب شرط مقدّر است ، يعنى اگر ما شما را نيافريدهايم پس بگوييد چه كسى شما را از حالت نطفه بيرون آورد . [ أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَهُ أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ ] آيا شما آن نطفه را به صورت فرزند انسان آفريديد يا ما آفريديم . و ممكن است لفظ « فاء » در « فرأيتم » براى سببيّت باشد ، لفظ « همزه » نيز بايد مؤخّر مىشد كه مقدّم شده است و تقدير آيه در معنا چنين است : ما آفريديم و خلق كرديم بدان سبب كه در جواب اين سؤال كه آيا شما نطفه را خلق مىكنيد يا ما گفته شود : از خلق نطفه بما خبر بدهيد ، آن وقت شما جوابى نداريد جز آنكه بگوييد : خداوند خالق و آفريننده است . بنابراين پس چرا به خالق بودن ما تصديق نمىكنيد ؟ [ نَحْنُ قَدَّرْنا بَيْنَكُمُ الْمَوْتَ ] لفظ « قدّرنا » با تخفيف و تشديد خوانده شده يعنى ما بين شما مرگ را مقدّر نموديم ، نه غير ما . [ وَ ما نَحْنُ بِمَسْبُوقِينَ ] و ما مغلوب و ناتوان نيستيم . [ عَلى أَنْ نُبَدِّلَ أَمْثالَكُمْ وَ نُنْشِئَكُمْ فِي ما لا تَعْلَمُونَ ] شما را در عالمى انشا و ايجاد مىكنيم كه شما آن را نمىدانيد ، يعنى كار
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى )ج ۱۳ — صفحه 536
پدیدآورندگان: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص۵۳۶