قَدْ يَعْلَمُ ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ
خداوندى مىداند آنچه را كه شما بر آن هستيد از قبيل افعال و احوال و اخلاق و نيّتها و خطور است ذهنى و امور نهانى كه شما احساس و ادراك آنها را نكردهايد ، و اين معنا تعميم علم خدا بعد از تخصيص آن به فراركنندهها است ، و تأكيد و بر حذر داشتن آنان از مخالفت امر رسول صلّى اللّه عليه و آله است از آن جهت كه خداوند به جميع حالاتى كه شما بر آن حالتها هستيد ) داناست .
وَ يَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ
عطف بر محذوف است ، يعنى خداوندى مىداند الآن را و روزى را كه به سوى او بازمىگردند .
يا عطف بر «
ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ
» است ، يا ظرف فعل محذوف است ، به قرينهى قول خدا : «
فَيُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا
»
فَيُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا
يا ظرف « ينبئهم » است و فاصله قرار گرفتن فاء بين ظرف و متعلّق يا به سبب توهّم « أمّا » يا با تقدير « أمّا » يا لفظ « فاء » زايده است ، و مانع عمل كردن ما بعدش در ما قبلش نمىباشد .
و هر تقدير كلام التفات از خطاب به غيبت است ، يعنى ، به آنچه كردهاند خبرشان مىدهد ،
وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
تعميم ديگرى براى علم خداى تعالى است كه او بر همه چيز داناست .