تحقيق نماز و مراتب آن
«
وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ
» چنان كه گذشت ، انسان داراى مراتب بسيارى است ، پايينترين مرتبهء او ، مرتبهء كالبد جسمانى است و بعد از آن مرتبهء نفس او است كه از آن به صدر و قلب هم تعبير شده است ، و پس از آن مرتبهء قلب او است كه بين نفس و روح است . از آن پس هم مراتب ديگر اوست . در هر مرتبهاى ، براى او نمازى است . نماز قالبى ( صورت نماز ) در شريعت محمّدى ( ص ) اعمال و اذكار و هيئت مخصوص است كه بر كسى كه وارد اين دين مىشود ؛ آن را بالضّرورة مىداند .
نماز قلب او كه همان صدر او باشد ؛ ذكر مخصوصى است كه از صاحب اجازه اخذ مىشود و نيز فكر مخصوصى است كه يا از قوّه ذكر بدست مىآيد و يا از به كار انداختن قوّهء مفكّره حاصل مىگردد منظور از فكر ، همان است كه در اصطلاح صوفيه آمده است ؛ و آن عبارت از توجّه به امام است . چنان كه وارد شده : « وقت تكبيرة الاحرام پيامبر اكرم را به ياد آورد ؛ و يكى از امامان را در برابر ديدگان خود قرار ده » .
و نماز قلب كه بين نفس و روح است مشاهدهء معانى ذكرهاى نماز و مشاهدهء حالات و مراتب گوناگون آن است كه حالات گوناگون نماز به آنها اشاره مىشود ، نماز روح معاينهء همين امور است . . . و به همين ترتيب .
معنى اقامهء نماز متّصل نمودن نماز قالبى و جسمانى به نماز صدر ، و متّصل نمودن نماز صدر ، به نماز قلب تا آخر مىباشد چه اقامه به معنى