كيلومتر بود كه قافلهء محمل كه سريعترين قوافل بود آن را در طول ده روز طى مىكرد .
قافلهها از عقبه بالا رفته در شهر به استراحت مىپرداختند . اينجا يكى از توقفگاههاى اصلى حجاج مصرى در دورهء مورد بحث ما بود . شمارى از سپاهيان مصرى هم در قلعهء آنجا براى تأمين امنيت راه حجاج حضور داشتند .
حجاج سوريه ( در واقع فلسطين و لبنان يعنى سوريهء ساحلى ) در محل عقبه به حجاج مصرى مىپيوستند . در واقع قافلهء سورىها از غزّه به اينجا مىآمد و در اينجا به حجاج مصرى مىپيوست . سپس از آنجا به سمت ايله از قراى قديمى كه از ميان رفته و به جاى آن عقبه ساخته شده ، مىرسيدند .
پس از آن قافلههاى حجاج در كمتر از نصف ماه به شهر « الوجه » مىرسيدند . در اين شهر حاكمى از سوى چراكسه حضور داشت . نيز يك قاضى بود كه كارهاى شرعى را به انجام مىرساند و سپاهى كه براى تأمين امنيت بود و بازارى كه انواع اجناس از شمال و جنوب و غرب به آنجا آمده ، در آن عرضه مىشد . « 1 »
از پس از الوجه ، راه به دو مسير شرقى و جنوبى تقسيم مىشد . راه شرق به سمت عُلا و سمت جنوب به طرف ينبع و مدينهء منوّره منتهى مىشد . بدين ترتيب يك قافلهء سريع السير اين مسير را تقريباً در طول يك ماه و نيم تا مدينه يا مكه طى مىكرد .
راههاى ديگرى هم وجود داشت كه قافلههاى شام و قدس از آنها عبور مىكردند .
مهمترين آنها راه عريش و عُلا بود . اين راهى بود كه محمل شامى از دمشق از آنجا مىگذشت و زمان آن كمتر از چهل روز نبود . « 2 »
اين راهها به دليل عبور قافلههاى حج تا سال 1301 آباد بود . از اين زمان مسير حجاج مصرى از طريق سوئز و با كشتى بادى - و پيش از استفاده از كشتىهاى بخار كه شرحش خواهد آمد - بود . « 3 »
هامش
( 1 ) . إفادة الأنام ، خطى .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . فصل سوم كتاب مخصصات الحرمين الشريفين فى مصر ( قاهره ، 2001 ) اختصاص به شرح مسير قافلة الحاج المصريه دارد كه پيش از شروع در بحث مسير ، ابتدا از جشنها و مراسمى كه در وقت حركت محمل و زمان بازگشت در مصر و مسير و حجاز برپا مىشده سخن گفته و پس از آن مسير قافلهء حج مصرى را پيش و پس از عصر عثمانى مورد بحث قرار داده است . بحث سوم اين بخش در بارهء حراست از قافلهء حج مصرى و بحث چهارم در بارهء اصلاحاتى است كه در مسير حج صورت گرفته است .