فما ولد موسى إلا و هو مجموع أرواح كثيرة .
پس متولد نشد موسى مگر در اين حال كه مجموع أرواح كثيره بود به اتحاد بعضى با بعضى . و سرّ اين اتحاد را كاملى مىداند كه مطلع باشد بر كيفيّت ظهور أرواح و معانى از حضرت علميه در مراتب جبروت و ملكوت ، تا غايت بروز در صورت مشهوده .
جمع قوى فعّالة لأن الصغير يفعل في الكبير .
يعنى : جمع كرده شد به منزله قواى فعّاله ، چه صغير در كبير اجراى فعل مىكند بتصرّف در وى .
أ لا ترى الطفل يفعل في الكبير بالخاصية فينزل الكبير من رياسته إليه فيلاعبه و يزقزق و يظهر له بعقله .
يعنى : نمىبينى كه طفل صغير عمل مىكند به خاصيّت در كبير ، لا جرم كبير از مقام كبرياء و مرتبهء رياست و عظمت و علا نزول مىكند و به ملاعبه [ 299 - پ ] او قيام مىنمايد و به مرتبهء « 11 » دانش او فرو مىآيد و به زبان او سخن مىگويد . آرى ، بيت :
بهر طفل نو پدر تىتى كند
گر چه عقلش هندسه گيتى كند
از پى تعليم آن بسته دهن
از زبان خود برون بايد شدن
فهو تحت تسخيره و هو لا يشعر ، ثم شغله بتربيته و حمايته و تفقد مصالحه و تأنيسه حتى لا يضيق صدره . هذا كله من فعل الصغير بالكبير و ذلك لقوة المقام ، فإن الصغير حديث عهد بربه لأنه حديث التكوين و الكبير أبعد . فمن كان من الله أقرب سخّر من كان من الله أبعد .
پس كبير زير تسخير صغير است و نمىداند ، بعد از آن طفل صغير مشغول مىسازد كبير را به تربيت و حمايت خويش و تفقّد مصالح خود و موانست كردن با او ، تا او را تنها نگذارند و تنگ دل نشود . « 12 »
اين همه فعل صغير است و تصرّف او در كبير . و اين به حكم قوت مقام است و هم از براى آن كه صغير حديث العهد است پروردگار خود [ را ] ، چه خلعت تكوين را از جامه خانهء كرم نو پوشيده است ، و كبير أبعد است . و پوشيده نيست كه هر كه اقرب
هامش
« 11 » قا : قيام نمايد و به مرتبه + به مرتبه .
« 12 » قا : نشوند .