ترجمه خطبه 192
( اين خطبه را « قاصعه » يعنى تحقير كننده ناميدند كه در آن ارزشهاى جاهلى را كوچك و خوار شمرد و از طولانىترين سخنرانىهاى امام است كه در سال 40 هجرى در حالى كه سوار بر اسب بود ايراد فرمود )
1 والايى پروردگار
ستايش خداوندى را سزاست كه لباس عزّت و بزرگى پوشيد ، و آن دو را براى خود انتخاب ، و از ديگر پديدهها باز داشت . آن دو را مرز ميان خود و ديگران قرار داد ، و آن دو را براى بزرگى و عظمت خويش برگزيد ، و لعنت كرد آن كس را كه در آرزوى عزّت و بزرگى با خدا به ستيزه برخيزد ، از اين رو فرشتگان مقرّب خود را آزمود ، و فروتنان را از گردنكشان جدا فرمود .
با آن كه از آنچه در دلهاست ، و از اسرار نهان آگاه است ، به فرشتگان فرمود . « من بشرى را از گل و خاك مىآفرينم ، آنگاه كه آفرينش او به اتمام رسيد ، و روح در او دميدم ، براى او سجده كنيد ، فرشتگان همه سجده كردند مگر ابليس » كه حسادت او را فرا گرفت .
2 نكوهش تكبر و خودپسندى شيطان
شيطان بر آدم عليه السّلام به جهت خلقت او از خاك ، فخر فروخت ، و با تكيه به اصل خود كه از آتش است دچار تعصّب و غرور شد . پس شيطان دشمن خدا و پيشواى متعصّبها و سر سلسله متكبّران است ، كه اساس عصبيّت را بنا نهاد ، و بر لباس كبريايى و عظمت با خدا در افتاد ، لباس بزرگى را بر تن پوشيد و پوشش تواضع و فروتنى را از تن در آورد . آيا نمىنگريد كه خدا به خاطر خود بزرگ بينى ، او را كوچك ساخت ؟ و به جهت بلند پروازى او را پست و خوار گردانيد ؟ پس او را در دنيا طرد شده ، و آتش جهنّم را در قيامت براى او مهيّا فرمود ؟
3 آزمايشها درمان تكبّر
خداوند اگر اراده مىكرد ، آدم عليه السّلام را از نورى كه چشمها را خيره كند ، و زيباييش عقلها را مبهوت سازد ، و عطر و پاكيزگىاش حس بويايى را تسخير كند مىآفريد ، كه اگر چنين مىكرد ، گردنها در برابر آدم فروتنى مىكردند ، و آزمايش فرشتگان براى سجدهء آدم عليه السّلام آسان بود ، امّا خداوند مخلوقات خود را با امورى كه آگاهى ندارند آزمايش مىكند ، تا بد و خوب تميز داده شود ، و تكبّر و خودپسندى را از آنها بزدايد ، و خود بزرگ بينى را از آنان دور كند . پس ، از آنچه خداوند نسبت به ابليس انجام داد عبرت گيريد ، زيرا اعمال فراوان و كوششهاى مداوم او را با تكبّر از بين برد .