ترجمه خطبه 65
( در سال 38 هجرى پس از پايان جنگ صفّين در مسجد كوفه اين سخنرانى را ايراد كرد )
خدا شناسى « شناخت صفات خدا »
ستايش خداوندى را سزاست كه صفتى بر صفت ديگرش پيشى نگرفته تا بتوان گفت : پيش از آن كه آخر باشد اوّل است و قبل از آن كه باطن باشد ظاهر است . هر واحد و تنهايى جز او ، اندك است ، هر عزيزى جز او ذليل ، و هر نيرومندى جز او ضعيف و ناتوان است ، هر مالكى جز او بنده ، و هر عالمى جز او دانش آموز است ، هر قدرتمندى جز او ، گاهى توانا و زمانى ناتوان است ، هر شنوندهاى جز خدا در شنيدن صداهاى ضعيف كر و برابر صداهاى قوى ، ناتوان است و آوازهاى دور را نمىشنود . « 1 » هر بينندهاى جز خدا ، از مشاهده رنگهاى ناپيدا و اجسام بسيار كوچك ناتوان است ، « 2 » هر ظاهرى غير از او پنهان ، و هر پنهانى جز او آشكار است .
مخلوقات را براى تقويت فرمانروايى ، و يا براى ترس از آينده ، يا يارى گرفتن در مبارزه با همتاى خود ، و يا براى فخر و مباهات شريكان ، و يا ستيزه جويى مخالفان نيافريده است . بلكه همه ، آفريدههاى او هستند و در سايهء پرورش او ، بندگانى فروتن و فرمانبردارند . خدا در چيزى قرار نگرفته تا بتوان گفت در آن جاست ، و دور از پديدهها نيست تا بتوان گفت از آنها جداست .
آفرينش موجودات او را در آغاز ناتوان نساخته ، و از تدبير پديدههاى آفريده شده باز نمانده است ، نه به خاطر آنچه آفريده قدرتش پايان گرفته و نه در آنچه فرمان داد و مقدّر ساخت دچار ترديد شد . بلكه فرمانش استوار ، و علم او مستحكم ، و كارش بى تزلزل است . خدايى كه به هنگام بلا و سختى به او اميدوار ، و در نعمتها از او بيمناكند .
ترجمه خطبه 66
( در يكى از روزهاى آغازين جنگ صفّين در سال 37 هجرى براى لشكريان خود ايراد فرمود )
آموزش تاكتيكهاى نظامى
اى گروه مسلمانان ، لباس زيرين را ترس خدا ، و لباس رويين را آرامش و خونسردى قرار دهيد .
دندانها را بر هم بفشاريد تا مقاومت شما برابر ضربات شمشير دشمن بيشتر گردد ، زره نبرد خود را كامل كنيد ، پيش از آن كه شمشير را از غلاف بيرون كشيد چند بار تكان دهيد ، با گوشه چشم به دشمن بنگريد و ضربت را از چپ و راست فرود آوريد ، و با تيزى شمشير بزنيد ، و با گام برداشتن به پيش ، شمشير را به دشمن برسانيد ، و بدانيد كه در پيش روى خدا و پسر عموى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم قرار داريد .
هامش
( 1 ) اشاره به علم : آكوستيكkitsukA( صوت شناسى )
( 2 ) چشم انسان همهء رنگها را نمىبيند ، مانند رنگهاى موجود در نور خورشيد ، و انواع اشعّهها كه بايد با وسائل الكترونيك پيشرفته مشاهده كرد ، و گوشها محدودند كه ارتعاشات خاصّى را مىشنوند ، گوش انسان تا 2000 ارتعاش و گوش سگ تا 7000 ارتعاش صوتى را درك مىكند ، اينها نكات علمى دقيقى است كه در عصر ما دانشمندان علوم به آن رسيدهاند ، شگفت آور آن كه امام على عليه السّلام چهارده قرن قبل به اين گونه از واقعيّتها اشاره فرموده است .