و زيد بن ثابت گفت : اگر اختيار شوهر كند يك طلاق باشد ، و اگر اختيار مفارقت كند سه طلاق باشد ، و اين مذهب مالك است ( 1 ) .
شافعى گفت : نفس تخيير » را در طلاق اثرى نباشد الَّا به نيّت ، اگر نيّت طلاق كند طلاق باشد ، و اگر نكند طلاق نباشد .
و مذهب ما آن است كه تخيير طلاق نباشد ، و اگر مرد زن را مخيّر كند و او اختيار خود كند يا اختيار شوهر ، نكاح بر جاى باشد ، و دليل بر اين ظاهر آيت است فى قوله : * ( وَأُسَرِّحْكُنَّ سَراحاً جَمِيلًا ) * ، چه به اتّفاق مراد به اين تسريح طلاق است لقوله تعالى : فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ ( 3 ) . . . ، و اگر تخيير ( 4 ) طلاق بودى به تسريح حاجت نبودى و تخيير ( 5 ) كفايت بودى .
و حسن بصرى گفت : اين تخيير ( 6 ) در طلاق و مقام نبود ، بل رسول - عليه السّلام - ايشان را مخيّر بكرد ميان دنيا و آخرت .
آنگه زنان [ رسول ] ( 7 ) را عليه السّلام بر سبيل وعيد گفت ( 8 ) : اى زنان رسول من ! هر كس كه از شما كارى ناشايست ( 9 ) كند يا معصيتى كه در او آزار خداى و رسول باشد ( 10 ) ، * ( يُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ ضِعْفَيْنِ ) * . ابن عامر و ابن كثير خواندند « نضعّف » ( 11 ) من التّضعيف ، و باقى قرّاء خواندند : [ يضاعف ] ( 12 ) من المضاعفة . و مفاعلة [ و تفعيل به يك معنى بسيار آمده ، قال اللَّه تعالى : رَبَّنا باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا ( 13 ) . . . ، و قرء : بعّد ، گفت ] ( 14 ) :
عذاب ( 15 ) او مضاعف كنند يعنى دو چندان كه عذاب ديگران بود .
و در معنى « ضعف » ، خلاف كردند ، اهل لغت بعضى گفتند : ضعف الشّىء مثله ( 16 ) ، و بعضى دگر گفتند : مثلاه . مثال اوّل يقال : كان معه درهم فضاعفته ، اى جعلته درهمين ، و مثال دوم : ضاعفته ، اى اعطيته درهمين ، حتّى يحصل معه ( 17 ) ثلاثة دراهم .
هامش
( 1 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش و .
( 2 ) . آط ، آج ، لب ، مش : تخيّر .
( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 229 .
( 5 - 4 ) . لب : تخيّر .
( 6 ) . آط ، آج ، لب : تخيّر .
( 14 - 12 - 7 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد .
( 8 ) . كا * ( يا نِساءَ النَّبِيِّ ) * - الاية .
( 9 ) . آب : ناشايسته .
( 10 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش : بوده باشد ، كا : بود .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : يضعّف .
( 13 ) . سورهء سبأ ( 34 ) آيهء 19 .
( 15 ) . آج ، لب : ضعفه عذاب .
( 16 ) . آط ، آب ، آج ، لب ، مش ، كا باشد .
( 17 ) . آط ، آب ، آج ، لب : له .