به معنى تسميه است و ادّعا ( 1 ) ، قال الشّاعر :
الا ربّ من تدعو نصيحا و ان تغب
تجده [ بغيب ] ( 2 ) غير منتصح الصّدر
و قوله : * ( وَما يَنْبَغِي ) * ، به معنى ما يصلح ، كما قال ( 3 ) الشّاعر :
في رأس خلقاء من عنقاء مشرفة
ما ينبغي دونها سهل و لا جبل
* ( إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ، گفت : كس نيست [ 20 - ر ] در آسمان و زمين و الَّا روز قيامت با پيش خداى آيند ذليل و مهين بندهوار .
* ( لَقَدْ أَحْصاهُمْ ) * ، بشمرده است ايشان را ، يعنى عالم است به تفاصيل ايشان تا پندارى ايشان را بشمرده است ، و قوله ( 4 ) : * ( أَحْصاهُمْ وَعَدَّهُمْ ) * ، براى اختلاف لفظ عطف كرد اين را بر آن ، كقوله - شعر :
و هند اتى من دونها النّأى و البعد
* ( وَكُلُّهُمْ آتِيه يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً ) * ، و فرداى قيامت همه با پيش او آيند تنها ، نه با ايشان مال باشد ، نه فرزندان ، نه لشكر ، نه اتباع ، همه اسير و ذليل و تنها آيند ، و آنچه داشته باشند رها كرده ( 5 ) و تنها با پيش خداى آيند ، و مثله : [ و ] ( 6 ) لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ( 7 ) . . . ، نگر تا مغرور نباشى كه بس بر نيايد كه گويند : مرد مرد ، و آنچه كرد برد ، و آنچه داشت بگذاشت .
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ، گفت : آنان كه ايمان آرند و عمل صالح كنند ، خداى تعالى ايشان را در دل مردمان دوستى ( 8 ) كند . در او دو قول گفتند ، يكى آن كه : * ( سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا ) * ، خداى ايشان را دوست دارد . و قولى ديگر آن كه : ايشان را محبوب گرداند بر مردمان ، يعنى چنان كند كه بعضى بعضى را دوست دارند .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها كما .
( 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آط ، و معنى و وزن بيت افزوده شد .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : كقول .
( 4 ) . آج ، لب لقد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : كنند .
( 6 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آط و با توجّه به ضبط قرآن مجيد ، افزوده شد .
( 7 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 94 .
( 8 ) . آج ، لب : دوست .