خواندند : « رءا » به كسر « را » و اماله همزه ، و در سوره هود : رَأى أَيْدِيَهُمْ ( 1 ) ، و در سوره يوسف : رَأى قَمِيصَه ( 2 ) ، و قوله : رَأى بُرْهانَ رَبِّه ( 3 ) ، و در طه : رَأى ناراً ( 4 ) ، و هم در اين جا :
و در و النجم : ما رَأى و لَقَدْ رَأى ( 5 ) ، اين هفت جايگاه اينان به كسر « را » و اماله همزه خوانند .
و عليمى موافقت كرد ايشان را في « رأى كوكبا » و ابو عمرو جمله را اماله كند و لكن « را » مفتوح گويد ، و نافع بين بين خواند اين جمله آنگه باشد تا او را ساكنى ملاقى نشود يا به ضميرى نپيوندد ، چون به ساكنى پيوندد في قوله : * ( رَأَى الْقَمَرَ ) * و * ( رَأَى الشَّمْسَ ) * ( 6 ) و در سورة النّحل : وَإِذا رَأَى الَّذِينَ ظَلَمُوا الْعَذابَ ( 7 ) ، وَإِذا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكاءَهُمْ ( 8 ) ، و در سورة الكهف : وَرَأَى الْمُجْرِمُونَ النَّارَ ( 9 ) ، و در احزاب : وَلَمَّا رَأَ الْمُؤْمِنُونَ الأَحْزابَ ( 10 ) ، در اين مواضع حمزه و خلف و نصير و ابو بكر الاعشى و برجمى خوانند به كسر « را » و فتح همزه ، و باقى قرّاء به فتح « را » و همزه معا . امّا چون متّصل باشد به ضميرى چون « رآه » و « رآك » و « رآها » ، حمزه و كسائي و خلف و يحيى كسايى ( 11 ) راوى از ابو بكر به كسر « را » و اماله خوانند و ابو عمرو داجونى ( 12 ) به فتح « را » و اماله همزه ، و باقى قرّاء به فتح « را » و همزه خوانند .
و امّا آن كه اماله نكرد ( 13 ) بر اصل خود رها كرد ، چون : دعا و رمى ، و امّا آن كه اماله كرد ( 14 ) گفت : كلمه من ذوات الياء است ( 15 ) ، و آن كه « را » را مكسور بكرد براى متابعت كسره اماله كرد ( 16 ) ، [ و ] ( 17 ) آن كه « را » مكسور بكرد بىاماله گفت : براى آن كه فعل از باب فعل يفعل است چون كسره بر عين الفعل پيدا نشد بر « را » افگند كه
هامش
( 1 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 70 .
( 2 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 28 .
( 3 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 24 .
( 4 ) . سورهء طه ( 20 ) آيهء 10 .
( 5 ) . سورهء نجم ( 53 ) آيهء 11 .
( 6 ) . سورهء نجم ( 53 ) آيهء 18 .
( 7 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 78 .
( 8 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 85 .
( 9 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 86 .
( 10 ) . سورهء كهف ( 18 ) آيهء 53 .
( 11 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 22 .
( 12 ) . مج ، وز ، آج ، لت ، آن : يحيى و كسائى .
( 13 ) . اساس ، آج ، لب ، بم ، آن : داحونى .
( 14 ) . مج ، وز : بكرد .
( 15 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : ذوات الياست .
( 16 ) . مج ، وز ، بم : بكرد .
( 17 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .