گفت : * ( مِنْ غَيْرِكُمْ ) * ، مراد كافرانند براى [ آن كه ] ( 1 ) ايشان وقت نماز ما را حرمت ندارند ، و از اين جا گفت شريح كه : چون مرد به زمين غربت باشد و كسى را نيابد كه فرا او ( 2 ) وصايت كند و گواه كند ، او را بر وصايت شايد كه از اهل ذمّه دو كس را گواه كند و گواهى ايشان مقبول باشد ، و هيچ جاى ( 3 ) گواى ( 4 ) كافر مقبول نباشد الَّا در باب وصيّت در سفر لمكان هذه الاية .
و شعبي گفت : مردى مسلمان را به دقوقا وفات نزديك ( 5 ) رسيد ، چون رنجور شد كس را نيافت كه بر وصايت خود گواه كند ، دو مرد را از اهل كتاب گواه كرد .
ايشان به كوفه آمدند ( 6 ) بنزديك ابو موسى اشعرى و گواهى بدادند ، او گفت : اين حكمى است كه پس از آن كه در عهد رسول افتاد دگر نيفتاد ، و ايشان را بفرمود تا سوگند خورند ( 7 ) و حكم براند ، و مذهب ما همچنين ( 8 ) است كه گواهى كافران در هيچ جاى بر مسلمان قبول نكنند الَّا در وصيّت در حال ضرورت .
* ( فَيُقْسِمانِ بِاللَّه ) * ، ايشان - يعنى آن دو گواه - سوگند خورند به خداى . و گواه را در اين موضع براى آن سوگند مىدهند كه او خصم است - مدّعي عليه ايشان ، اعنى ورثه بر اينان ( 9 ) كه گواى ( 10 ) وصيّت بودند دعوى خيانت كردند و گواه نداشتند ( 11 ) ، لا بد ايشان را سوگند بايست خوردن كه و اليمين على من انكر .
* ( إِنِ ارْتَبْتُمْ ) * ، اگر شما را كه ورثه ( 12 ) شك افتد در آن كه ايشان خيانت كردند و سوگند بر اين خوردند كه اين گواى ( 13 ) بخلاف راستى نمىدهيم تا بدين ( 14 ) عوضى اندك بستانيم يا حقّى از آن كسى ببريم ( 15 ) يا حق را منكر شويم ، و قوله : « به » ، روا باشد
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . مج : ها او ، آج ، لب : با او .
( 3 ) . مج ، وز : جايگاه .
( 4 ) . آج ، لب ، لت : گواهى .
( 5 ) . مج ، وز : ندارد .
( 6 ) . اساس و ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 7 ) . مج ، وز ، آج ، لب : خوردند .
( 8 ) . مج ، وز : هم چونين .
( 9 ) . مج ، وز ، مت : ورثه اينان ، لت : ورثه برايشان .
( 10 ) . آج ، لب ، لت ، مر : گوده ، بم ، آف : گواهى .
( 11 ) . مج ، وز ، مت : بداشتند .
( 12 ) . آج ، لب ، آف ، لت ، مر : ورثهايد .
( 13 ) . آج ، لب ، بم ، آف ، لت : گواهى .
( 14 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر : بر آن .
( 15 ) . اساس : بريم ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .