عظيم بوده است قديما در شكر او فزاى .
و قوله : * ( لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ ) * - الاية ، كلبى گفت از ابو صالح از عبد اللَّه عبّاس كه : آيت هم در بنى ابيرق آمد . حق تعالى گفت : خيرى نيست در سرّ ايشان و مناجات ايشان . و « نجوى » حديثى باشد كه دو كس يا سه كس يا تنى چند به او مخصوص باشند اگر سرّ بود [ و ] ( 1 ) اگر جهر ، و اشتقاقه من نجوت الشّىء إذا خلَّصته ، و نجوت الجلد عن البعير إذا ألقيته عنه ، قال الشّاعر ( 2 ) :
فقلت انجوا عنها نجا الجلد انّه
سيرضيكما منها سنام و غاربه
و نجوت فلانا اذا استنكهته ، قال الشّاعر ( 3 ) :
نجوت مجالدا فوجدت منه
كريح الكلب مات حديث عهد
و نجوت الوتر و استنجيته إذا خلصته ، قال الشّاعر ( 4 ) :
جلسة الأعسر يستنجى الوتر
و اصل هم از نجوت است و هى المرتفع من الأرض ، قال الشّاعر ( 5 ) :
فمن بنجوته كمن بعقوته
و المستكن كمن يمشى بقرواح ( 6 )
و النّجو اسم للحدث ( 7 ) لأنّه انّما يكون خلف نجوات الأرض ، و اين از اسماء منقوله باشد كالغايط .
* ( إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ ) * ، در محلّ « من » سه قول گفتند : يكى جرّ ، عطفا على قوله :
* ( فِي كَثِيرٍ ) * ، و التّقدير الَّا في من امر بصدقة ، و بر اين قول روا باشد كه نجوى اسم جماعت متناجيان باشد كقوله : وَإِذْ هُمْ نَجْوى ( 8 ) . . . ، أى متناجون ، و تقدير آن باشد كه : لا خير في كثير منهم الَّا فيمن أمر بصدقة ، و قول دوم ( 9 ) آن كه : محلّ او نصب است بر « با » استثناى ( 10 ) منقطع بر آن قول كه نجوى بر مصدر حمل كنند ، براى آن كه
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 2 ) . تب شعر ، اساس ، مت نجوت مجالدا فوجدت منه ، كه با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .
( 4 - 3 ) . مت شعر .
( 5 ) . تب شعر .
( 6 ) . تب : بقرواج .
( 7 ) . آج ، لب : الحدث .
( 8 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 47 .
( 9 ) . مر : دويم .
( 10 ) . اساس ، وز ، تب ، مت : بر باستثناء ، آج ، لب ، مر ، لت : بر استثنا .