صدقه كه پس درويش بباشى ( 1 ) .
* ( وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ ) * ، اى بالبخل ، شما ( 2 ) را بخل فرمايد .
مقاتل و كلبى گفتند : هر كجا در قرآن فحشاست مراد زنا است ، مگر در اين آيت كه مراد بخل است ، شيطان تو را بخل فرمايد و نفس امّاره ميل به بخل كند ، و آن كس كه از آن آفت با سلامت است مفلح اوست ، قال اللَّه ( 3 ) تعالى : وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ( 4 ) .
ابن مهدى روايت كند كه : اعرابيى ( 5 ) بيامد و عنان فضل بن يحيى بن خالد بگرفت و گفت ( 6 ) :
الم تر انّ الجود من صلب آدم
تحدّر ( 7 ) حتّى صار في راحة الفضل
تناسله الفضل بن يحيى بن خالد
كذا كلّ معروف يصير الى النّسل
فضل ( 8 ) تيرى ( 9 ) در كمان نهاد تا به مرغى اندازد ، اعرابى گفت ( 10 ) :
و قوسك جود و النّدى و تر لها
و سهمك فيه البشر فاقتل به ( 11 ) فقري
فضل گفت : فقر تو به چند كشته شود ( 12 ) ؟ گفت : به صد هزار درم . بفرمود تا ( 13 ) بدادند ، ندما او را ملامت كردند و گفتند : اين چه اسراف است ؟ او اين بيتها انشا كرد ( 14 ) :
اذا جمعت مالا يداى و لم انل
فلا انبسطت كفيّ و لا نهضت رجلي
اروني بخيلا نال خلدا ببخله
و هاتوا اروني باذلا مات من هزل ( 15 )
على اللَّه اخلاف الَّذي اتلفت يدي
فلا ( 16 ) مهلكي بذلي و لا مخلدي بخلي
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : نباشى .
( 2 ) . همه نسخه بدلها بجز دب : و شما .
( 3 ) . دب : قوله .
( 4 ) . سوره حشر ( 59 ) آيه 9 .
( 5 ) . همه نسخه بدلها : اعرابى .
( 10 - 6 ) . تب شعر .
( 7 ) . اساس ، تب ، آج ، فق ، مب ، مر : تجدّد ، با توجّه به مج تصحيح شد .
( 8 ) . همه نسخه بدلها : و فضل .
( 9 ) . اساس كه كه در اين مورد نو نويس است : تير ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 11 ) . تب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بها .
( 12 ) . دب : به چند درم شكسته شود .
( 13 ) . تب او را .
( 14 ) . تب : بيتها بگفت ، قال - شعر .
( 15 ) . آج در حاشيه افزوده : من بذل .
( 16 ) . تب ، مج : و لا .