و زمين ؟ گفتند : بلى . گفت : نه عيسى از آن هيچ نداند ؟ گفتند : نه . گفت :
نمىدانى ( 1 ) كه خداى تعالى صورت عيسى ( 2 ) در رحم مادر بنگاشت چنان كه خواست ؟ گفتند : بلى .
گفت : نمىدانى ( 3 ) كه خداى تعالى مستغنى است از طعام و شراب و حدث ، و عيسى طعام و شراب خورد و [ او را ] ( 4 ) حدث بود ( 5 ) . ايشان گفتند : همچونين است .
گفت : نمىدانى ( 6 ) كه ( 7 ) عيسى از مادر بزاد و ( 8 ) كوچك بود ( 9 ) چون دگر كودكان ، آنگه به غذا و تربيت بزرگ شد چون دگر كودكان ؟ گفتند : بلى .
رسول - عليه السلام - گفت : چون اقرار دادى ( 10 ) به اين ، چگونه [ گويى ] ( 11 ) عيسى [ فرزند ] ( 12 ) خداست ؟ خداى تعالى اوايل سورت آل عمران بفرستاد تا به سر هشتاد و اند ( 13 ) آيت .
قوله تعالى : * ( الم ، اللَّه ) * ، آنچه در حروف مقطَّع گفتهاند و در * ( الم ) * برفت به استقصا در اوّل سورة البقره فلا معنى لإعادته .
ابو جعفر يزيد بن القعقاع خواند : « الم » مفصول ، و جمله حروف تهجّى چنين خواند . و باقى قراء موصول خواندند .
وجه تحريك او بصريان گفتند : براى ( 14 ) جمع ساكنين را تحريك كردند او را ، و تحريك به فتحه براى آن كردند كه سبكتر حركتى است . كوفيان گفتند ( 15 ) : نقل كردند حركت [ 388 - پ ] همزه را با « ميم » . و آن كس كه وقف كرد ، گفت : براى آن كه حروف مبنى باشد ، و اصل او سكون بود ، آنگه ابتدا كرد به « اللَّه » لا بدّ همزه قطع بايست كردن ، اگر چه همزه وصل است ، چنان كه شاعر گفت :
التسمعنّ وشيكا في دياركم
اللَّه اكبر يا ثارات عثمانا
هامش
( 6 - 3 - 1 ) . نمىدانى / نمىدانيد .
( 2 ) . مب ، مر را .
( 11 - 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 5 ) . اساس كه نو نويس است : كرد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .
( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر چون .
( 8 ) . همه نسخه بدلها : ندارد .
( 9 ) . دب و .
( 10 ) . دادى / داديد .
( 12 ) . اساس ، مج ، وز : ندارد ، با توجّه به دب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 13 ) . فق ، مر : و دو .
( 14 ) . مج ، وزها .
( 15 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر و .