وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ ( 1 ) . . . ، وَلا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ( 2 ) . . . ، اى بعضكم بعضا ، خود را عيب مكنى و خود را مكشى ، يعنى يكديگر را براى آن كه چون شما در يك ملَّتى ( 3 ) به حكم يك شخصى ( 4 ) ،
لقوله - عليه السّلام : المؤمنون كنفس واحده .
و قولى ديگر اين است كه : مال خود به باطل مخورى ، يعنى تلف مكنى به نا واجب در شرب خمر و معازف و انواع قمار و آنچه بدين ماند . باقر - عليه السّلام - گفت : « بالباطل » اى باليمين الكاذبة ، به سوگند به دروغ ، و اين قول مطابق قول اول است . صادق - عليه السّلام - گفت : خداى تعالى دانست كه در اين امّت ( 5 ) حاكمان باشند كه حكم به ناحق كنند ، [ خداى تعالى ] « بندگان را نهى كرد از آن كه به حكومت نزد ايشان روند . و اصل » باطل « ذاهب و زايل باشد ، يقال : بطل ( 7 ) الشّىء به طلا و بطولا و بطلانا . * ( وَتُدْلُوا بِها إِلَى الْحُكَّامِ ) * ، و اصل » إدلاء « در رسن بود كه به چاه فرو گذارند ( 8 ) ، يقال : ادليت [ الدّلو اذا ] » ارسلتها لتملأها ، قال اللَّه تعالى :
فَأَدْلى دَلْوَه ( 10 ) . . . ، و اصل « إدلاء » از دلو است ، و دلاها اذا اخرجها . آنگاه هر [ إلقاء قولى ] 1 « يا فعلى را ادلاء گفتند ، و آن را كه حجّت خود عرض كند ، گويند : أدلى بحجّته ، براى آن كه حجّت او دست آويز و متمسّك او باشد [ بمثابت رسن ] 1 » ، قال الشّاعر :
فقد جعلت اذا ما حاجتي عرضت ( 13 )
بباب دارك أدلوها بأقوام
و يقال : دلا ركابه يدلوها اذا [ ساقها سوقا ] 1 « رفيقا ، قال الرّاجز :
يا من قد ( 15 ) تدلوا المطىّ دلوا
و تمنع العين الرّقاد الحلوا
يعنى مالهايى كه شما نتوانى بردن [ و به خوردن ] 1 « از آن مردمان به دهن حاكمان باز منهى و به تحفه ايشان مكنى .
هامش
( 1 ) . سورهء حجرات ( 49 ) آيهء 11 .
( 2 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 29 .
( 3 ) . مب ، مر : ملَّتيد .
( 4 ) . مب ، مر : شخصيد .
( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مب : آيت .
( 16 - 14 - 12 - 11 - 9 - 6 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجّه به مج ، و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .
( 7 ) . لب ، فق ، مب ، مر : يبطل .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز دب : فروهلى .
( 10 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 19 .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها ، بحز دب : نزلت .
( 15 ) . مج ، وز : قد يأتى : تب : يأتى قد .