كه در او معنى مشارات حاصل است ، كه خرنده بها بدهد و متاع بستاند . و گفتهاند :
معنى « اشتروا » ، « اختاروا » باشد ، چه معنى اختيار ( 1 ) حاصل است اين جا براى آن كه مشترى اختيار متاع مىكند بر بها . و دليل اين در لغت قول اعشى بني ثعلبه است :
لقد أخرج الكاعب المشترا
ة من خدرها و اشيع القمارا ( 2 )
اى المختارة ، و كقول الاخر :
كما اشترى المسلم اذ تنصّرا
اى اختار النّصرانيّة على الاسلام .
و كلام در وجوه « هدى » رفت ، و در وجوه ضلال بيايد - ان شاء اللَّه تعالى - في قوله : يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ ( 3 ) .
قوله : * ( فَما رَبِحَتْ تِجارَتُهُمْ ) * ، اين از جمله مجازات كلام عرب است ، و معنى آن است كه : فما ربحوا في تجارتهم ، سود نكردند ايشان در بازرگانيشان ( 4 ) . عرب گويد : ربح بيعك و خسرت صفقتك و نام ليلك ، معنى آن است كه : ربحت في بيعك و خسرت في صفقتك و نمت في ليلك ، قال اللَّه تعالى : فَإِذا عَزَمَ الأَمْرُ . . . ( 5 ) ، اى عزموا ( 6 ) على الامر ، و قال - عزّ من قائل : بَلْ مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ . . . ( 7 ) ، اى مكرهم فى اللَّيل و النّهار ، قال الشّاعر :
و أعور من نبهان أمّا نهاره
فأعمى و أمّا ليله فبصير
[ و قال آخر ] ( 8 ) :
حارث قد فرّج عنّي غمّي
فنام ليلي و تجلَّى همّي
اى نمت في ليلي .
ابن ابي عبله ( 9 ) در شاذّ خواند : تجاراتهم ، به جمع .
* ( وَما كانُوا مُهْتَدِينَ ) * ، يعنى مصيب نبودند در تجارت . و گفتهاند : هدايت يافته
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق : اختار .
( 2 ) . اساس : به صورت « الغمارا » هم خوانده مىشود .
( 3 ) . سورهء رعد ( 13 ) آيهء 27 .
( 4 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب : بازارگانيشان .
( 5 ) . سورهء محمّد ( 47 ) آيهء 21 .
( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : عزموك .
( 7 ) . سورهء سبأ ( 34 ) آيهء 33 .
( 8 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد .
( 9 ) . فق ، مب ، مر : ابن ابى عيله .