مشاهده مىكند عينا كه چيزى است كه قابل انطباق به هيچ عضوى و خواص عضوى نيست زيرا با زياده و نقيصه اعضاء تفاوت نمىكند و با اختلاف سنين عمر و تحليل رفتن قوا تغيير نمىپذيرد جز اينكه كاملتر و روشنتر مىشود و گاهى مىشود كه يك يا چندين
شرح
پس اينكه من هستم روى حس مخصوص خود آگاهى بديهى است و قابل استدلال نيست دانشمندان استدلالات خود را متوجه بيان حقيقت من يا خود نمودهاند نه بيان اصل وجود من زيرا وجود من يك امر بديهى است .
از اينجا واضح مىشود كه استدلال معروف دكارت از راه فكر و انديشه بر اينكه من هستم كه بعبارت مخصوص ادا مىشود من مىانديشم پس هستم مخدوش است زيرا هستى هر كسى مانند خود انديشيدن بديهى است بلكه بديهىتر است زيرا آگاهى از انديشيدن با اضافه به ميم مىانديشم فرع بر آگاهى و شعور به خود است .
حالا برگرديم به اصل مطلب و ببينيم آيا خود يا من كه وجودش بر هر كسى بديهى است حقيقتش چيست و داراى چه خصوصيتى است و آيا ممكنست مادى باشد يا خير .
در اينجا دو نظريه اساسى وجود دارد 1 نظريه حسى 2 نظريه روحانى .