تام الاختيار است لذا در جاى شاهد آمده است يعنى هر كدام از دو مدّت را تمام كردم بر من اجحاف و تعدّى نخواهى كرد و خدا بر آنچه ميگوئيم و شرط ميكنيم گواه است و متخلَّف را كيفر ميدهد نظير اين آيه است آيه :
* ( فَلَمَّا آتَوْه مَوْثِقَهُمْ قالَ الله عَلى ما نَقُولُ وَكِيلٌ ) * يوسف : 66 .
* ( ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ بِه عَلَيْنا وَكِيلًا ) * اسراء : 86 . وكيل در اين گونه آيات در جاى نصير و انتقام كش است چنان كه در آيه 75 . همين سوره آمده :
* ( ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ عَلَيْنا نَصِيراً ) * .
ولج :
ولوج بمعنى دخول است .
« ولج الشّىء فى غيره : دخل » راغب دخول در جاى تنگ گفته است . ظاهرا آن فقط دخول سوزن در چيزى نيست كه با فشار و جا باز كردن باشد زيرا در نهج البلاغه نامه : 24 . آمده :
« ليولجه به الجنّة » و نيز آمده : « و بحر عميق فلا تلجوه » حكمت : 287 . اوّلى دخول معمولى و دوّمى بطور جا باز كردن است .
* ( وَلا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِياطِ ) * اعراف : 40 . داخل بهشت نميشوند تا ريسمان ضخيم وارد سوراخ سوزن شود . * ( يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الأَرْضِ وَما يَخْرُجُ مِنْها ) * سباء : 2 .
ميداند آنچه را كه - از تخم ، آب ، انسان ، اشعه و غيره - داخل زمين مىشود و آنچه از زمين خارج ميگردد .
* ( تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَتُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ . . . ) * آل عمران :
27 . شب را بروز و روز را بشب داخل ميكنى . گفتهاند مراد كوتاه و بلند شدن شبها و روزهاست . مثلا در بهار كه روزها بلند مىشود قسمتى از روز وارد شب مىشود .
به نظر نگارنده مراد داخل شدن شب بجاى روز و روز بجاى شب است .
چنان كه ميدانيم : شب و روز پيوسته در اطراف زمين ميگردند - البتّه در اثر حركت زمين - و هر يك آنديگرى را تعقيب مىكند پس مرتّبا روز جاى شب و شب جاى روز را ميگيرد .
مثل * ( وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ ) *