الْجَمْعُ الْعَوالِمُ وَالْعالَمُون » در قاموس و اقرب الموارد گويد : « الْعالَمُ :
الْخَلْقُ كُلُّه » .
طبرسى رحمه اللَّه فرمايد : عالم جمع است و از لفظ خود مفرد ندارد مثل نفر و جيش و اشتقاق آن از علامت است زيرا عالم علامت وجود صانع مىباشد و آن در متعارف ميان مردم عبارت است از جميع مخلوقات .
پس عالم از علامت است و مخلوقات را از آن عالم گويند كه علامت وجود خالق متعالاند به نظر نگارنده جمع آن براى افادهء كثرت است و گرنه احتياج بجمع بستن نداشت و در عرف بهر يك از اصناف مخلوق عالم ميگويند مثل عالم انسان ، عالم نبات ، عالم حيوان .
خلاصه آنكه عالم بمعنى همهء مخلوقات است چنان كه از لغات معتبر نقل شد ديگر نبايد خويش را در كلام فلاسفه گيج كنيم از قبيل فلك محيط و غيره .
بايد دانست لفظ « عالم » در قرآن به كار نرفته و فقط « عالَمين » آمده ، مراد از آن گاهى همهء مخلوقات است مثل * ( الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * فاتحه :
2 . چنان كه آمده * ( وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ ) * انعام : 164 . و گاهى انسانهاست مثل * ( وَأَنِّي فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ ) * بقره :
122 . * ( وَاصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ ) * آل عمران : 42 . و مثل * ( لا أُعَذِّبُه أَحَداً مِنَ الْعالَمِينَ ) * مائده : 115 . و كلمهء عالمين هفتاد و سه بار در قرآن آمده است در « مريم » خواهد آمد كه آيا « عالَمين » شامل همهء انسانهاست يا مثلا * ( فَضَّلْتُكُمْ عَلَى الْعالَمِينَ ) * فقط شامل انسانهاى عصر بنى اسرائيل است . عالمون در معرب بحروف بودن لا حق بجمع مذكَّر سالم است .
علامات :
* ( وَعَلاماتٍ وَبِالنَّجْمِ هُمْ يَهْتَدُونَ ) * نحل : 16 . علامات جمع علامت بمعنى نشانه است مثل يك تابلو كه مطب دكتر را نشان دهد . آيهء ما قبل چنين است : * ( وَأَلْقى فِي الأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَأَنْهاراً وَسُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ . وَعَلاماتٍ وَبِالنَّجْمِ ) *