فرموده : اصل آن بمعنى خالى بودن است * ( فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ ) * شرح : 7 .
چون از كار فارغ شدى تلاش كن و باز زحمت بكش رجوع شود به « نصب » .
* ( سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّه الثَّقَلانِ ) * رحمن :
31 . به زودى فارغ ميشويم براى رسيدن به كار شما اى دو موجود وزين . ظهور آيه در آنست كه خدا روز قيامت كارهاى ديگر را كنار گذاشته و فقط به كار و حساب جنّ و انس خواهد پرداخت و شايد مراد از آن مداقّه در حساب باشد . در مصباح و اقرب آمده : فرغ چون با « لام » و « الى » متعدّى باشد بمعنى قصد آيد .
* ( رَبَّنا أَفْرِغْ عَلَيْنا صَبْراً وَتَوَفَّنا مُسْلِمِينَ ) * اعراف : 126 . پروردگارا بر ما صبر فرو ريز و ما را مسلمان بميران . افراغ ريختن شىء روان است به منظور خالى كردن محل از آن ( مجمع ) در الميزان فرموده : مؤمنان نفوس خود را بظرف و صبر را به آب و اعطاء خدا را بريختن آب تشبيه كردهاند .
* ( وَأَصْبَحَ فُؤادُ أُمِّ مُوسى فارِغاً إِنْ كادَتْ لَتُبْدِي بِه لَوْ لا أَنْ رَبَطْنا عَلى قَلْبِها ) * قصص : 10 . دربارهء اين آيه رجوع شود به « فوأد » .
فرق :
جدا كردن . راغب گويد فرق قريب به فلق است ليكن فلق باعتبار شكافته شدن و فرق باعتبار انفصال و جدائى گفته مىشود .
* ( فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ ) * دخان :
4 . در آنشب هر كار با حكمت از هم جدا و منفصل مىشود * ( وَإِذْ فَرَقْنا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنْجَيْناكُمْ وَأَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ ) * بقره : 50 . مراد از فرق در آيه شكافتن دريا و باز شدن راه در آن است چنان كه در آيهء ديگر آمده * ( فَانْفَلَقَ فَكانَ كُلُّ فِرْقٍ كَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ ) * شعراء :
63 . دريا بشكافت و هر قسمت چون كوه بزرگى گرديد .
* ( فَافْرُقْ بَيْنَنا وَبَيْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ ) * مائده : 25 . اين كلمه دعاى موسى عليه السّلام است آنگاه كه بنى اسرائيل از دخول بارض مقدسه امتناع كردند و گفتند :