در آنها حجّ را بر خود واجب كند ( با شروع در آن ) پس در حجّ نزديكى بزنان و دروغ و لا و اللَّه بلى و اللَّه گفتن نيست .
* ( وَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما تَراضَيْتُمْ بِه مِنْ بَعْدِ الْفَرِيضَةِ ) * نساء : 24 . فريضة در اين آيه و آيات ديگر بمعنى مفروضه است يعنى معيّن شده و واجب شده .
* ( قالَ إِنَّه يَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا فارِضٌ وَلا بِكْرٌ عَوانٌ بَيْنَ ذلِكَ ) * بقره :
68 . فارض بمعنى سالخورده و پير است و بقولى آن گاوى است كه بسيار زائيده باشد در علت اين تسميه گفتهاند :
كه آن از اعمال شاقّه خودش را قطع ( و آسوده ) كرده يا عمر ( و جوانى ) خويش را قطع كرده يا زمين را قطع ( و شخم ) كرده است يعنى : گفت خدا فرمايد آن گاوى است نه سالخورده و نه جوان ميان اين دو حال است .
در مجمع راجع بفرق فرض و واجب نقل فرموده : فرض با جعل جاعل است كه آن را واجب كند ولى واجب شايد بدون جعل باشد مثل وجوب شكر منعم ، على هذا نسبتشان عموم و خصوص مطلق است .
به نظر راغب ايجاب باعتبار وقوع و ثبوت حكم و فرض باعتبار تعيين آن گفته مىشود .
فرط :
تقدّم و جلو افتادن ( مجمع ) در لغت آمده : « فَرَطَ فُرُوطاً : سَبَقَ وَتَقَدَّمَ - فَرَطَ عَلَيْه فِى الْقَوْلِ فَرْطاً :
اسْرَفَ وَتَقَدَّمَ » و آن با تجاوز و تعدى ميسازد .
فارط و فرط ( بر وزن فرس ) پيشروى است كه قبل از كاروان براى اصلاح حوض و دلوها وارد آب شود . در دعا دربارهء مرگ فرزند صغير گويد : « اللَّهُمَّ اجْعَلْه فَرَطاً » يعنى خدايا او را اجر متقدّم و ثواب جلو افتاده گردان .
* ( قالا رَبَّنا إِنَّنا نَخافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنا أَوْ أَنْ يَطْغى ) * طه : 45 . گفتند :
خدايا ميترسيم كه فرعون بر ما پيشى گيرد و در عقوبت پيش از آنكه دعوتش كنيم ، عجله كند و يا در تعذيب