صعد * ( « وَمَنْ يُعْرِضْ عَنْ ذِكْرِ رَبِّه يَسْلُكْه عَذاباً صَعَداً » ) * جنّ : 17 . هر كه از ياد خدا اعراض كند عذاب سختى به او وارد نمايد * ( « كَلَّا إِنَّه كانَ لِآياتِنا عَنِيداً . ) *
* ( سَأُرْهِقُه صَعُوداً » ) * مدثر : 16 و 17 . نه او بايات ما معاند بود حتما او را بعقبه يا عذاب سختى ميرسانم . صحاح عذاب صعد را عذاب شديد گفته .
يَصَّعَّدُ * ( « يَجْعَلْ صَدْرَه ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ . . . » ) * انعام : 125 .
اصعد بمعنى صعود و از باب تفعل است و دلالت بر تكلَّف دارد يعنى :
سينهء او را بسيار تنگ گرداند گوئى در آسمان به سختى بالا ميرود . هر قدر به آسمان بالا رويم هوا رقيق و اكسيژن كم شده نفس تنگ خواهد گرديد .
اين از علوم قرآن است . صعيد :
چهار بار در قرآن آمده است ، * ( « فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً . . . » ) * نساء :
43 ، مائده : 6 . * ( « وَإِنَّا لَجاعِلُونَ ما عَلَيْها صَعِيداً جُرُزاً » ) * كهف : 8 . * ( « فَتُصْبِحَ صَعِيداً زَلَقاً » ) * كهف : 40 .
صحاح آن را خاك گفته و از ثعلب روى زمين ( وجه الارض ) نقل مىكند .
قاموس گويد : خاك ، يا وجه الارض .
راغب گفته : صعيد به روى زمين گفته مىشود و بقولى غبار بر خاسته است .
در مجمع فرموده : صعيد روى زمين است كه بى علف و بى درخت باشد و از زجاج نقل كرده كه گويد :
خلافى ميان اهل لغت نمىبينم كه صعيد بمعنى روى زمين است . آنگاه فرموده :
اين موافق مذهب اصحاب ماست كه فرمودهاند تيّمم بر سنگ جايز است خواه روى آن خاك باشد يا نه .
در جوامع الجامع فرموده : زجاج گويد : صعيد وجه الارض است خاك باشد يا سنگ بى خاك . اگر تيّمم كننده دست به سنگ زده مسح نمايد آن طهور است . مذهب ابو حنيفه نيز اين است . و آن از ائمهء هدى عليهم السلام روايت گرديده .
پس همانطور كه از اهل بيت عليهم السلام نقل شده و آيهء 8 كهف دلالت دارد صعيد مطلق وجه الارض است نه
قاموس قرآن ( فارسي ) — صفحة 127
مساهمون: سيد علي اكبر قرشي
ص١٢٧