شوكت ومجد گذشته را به دست نخواهند آورد . . اين گروه از اروپائيان چنين گمان
كرده اند كه بين اعتقاد به قضاء وقدر واعتقاد به مذهب جبريها كه معتقدند انسان در
همه اعمال وافعال خود ، مجبور است واز خود صاحب اختياري نيست ،
هيچ گونه فرقى وجود ندارد .
ولى بايد گفت كه اين پندارهاى دروغ وگمانهاى نادرست را دشمنان اسلام
ساخته اند ودر واقع بر مسلمانان تهمت زده اند ، زيرا در دنياي امروز ، هيچ
مسلمانى أعم از شيعي وسنى وحتى زيدي وإسماعيلي و . . كه معتقد به جبر
محض بوده وخود را در أمور ، هيچ كاره وبي اختيار كامل بداند ، وجود خارجي
ندارد ، بلكه همه اين فرقه ها ومذاهب اسلامى ، عقيدة دارند كه يك قسمت از
اختيار أمور واعمال آنان به دست خودشان است وهمين اختيار واراده ، مناط
وملاك پاداش وكيفر ، ثواب وعقاب خواهد بود .
بله در بين مسلمانان ، در قرون نخستين ، فرقه اى پيدا شدند كه آنها را ( جبري )
مى ناميدند . آنان مى گفتند كه انسان در هر كارى كه انجام مى دهد ، مجبور است واز
خود هيچ گونه اختيار واراده اى نمى تواند داشته باشد . آنان چنين پنداشتند كه بين
اينكه انسان ، دهان ودندان خود را براي خوردن چيزى به حركت درآورد با آنكه از
شدت سرما بلرزه در آيد هيچ فرقى وجود ندارد . ولى بايد توجه داشت كه اكثريت
مسلمانان ، عقيدة اين فرقه را جزء مسائل سفسطى وبي پايه خواندند . ودر سايه
همين مخالفتها ، اين فرقه دوامى پيدا نكرد ودر أواخر قرن چهارم هجرى ، هواداران
آن به كلى منقرض شده وجز نامى از آنان باقي نماند .
بدون شك ، اعتقاد به قضاء وقدر ، همانند اعتقاد به جبر نيست واز لوازم
ومقتضيات آن نيز ، پديد آمدن مطالبى نيست كه بعضي از اروپائيان آن را بيان
كرده اند .
قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي ) — صفحة 18
مساهمون: محمد مهدي گرجيان
ص١٨