از دعا به دست نمى آيد . وهيچ درى نيست مگر اينكه در اثر زياد كوبيدن ، براي
صاحبش باز مى شود ) .
ودر مورد تأثير گناه ونيكوكارى مى فرمايد : ( من يموت بالذنوب أكثر ممن يموت
بالآجال ومن يعيش بالاحسان أكثر ممن يعيش بالاعمار ) ( 1 )
يعنى : ( كساني كه با گناهان مىميرند ، بيشترند از كساني كه به مرگ طبيعي
مىميرند . وكساني كه با نيكوكارى زندگى مى كنند ؟ بيشترند از كساني كه با عمر
اصلى زندگى مى كنند ) .
در مورد صدقه نيز مى فرمايد : ( ان الصدقة تدفع ميتة السوء عن الانسان ) . ( 2 )
يعنى : ( صدقه ، مرگ بد را از آدمي دور مى كند ) .
على هذا ، همان طورى كه علل مادي مى توانند سرنوشت ساز باشند ، عوامل
معنوي نيز ممكن است در پيدايش پديده ها مؤثر باشند ودر زمره علل وأسباب
پيدايش حوادث اين جهان قرار داشته باشند .
توبه ودعا مى تواند يونس وقومش را از ورطه هلاكت نجات دهد ، صله رحم
مى تواند عمر را زياد كند . اذيت به ديگران وستم به بندگان خدا ، ممكن است مايه
هلاكت وسقوط گردد ، پرهيزگارى واحسان به ديگران ممكن است مايه فراوانى
نعمت وآسايش در زندگى شود و . . حال چگونه اين عوامل معنوي مى توانند
چنين نقش سرنوشت سازى را داشته باشند ودر زمره أسباب ومسببات اين عالم
قرار گيرند ، خود بحثي است كه از حوصله اين رساله بيرون است .
* * *
هامش
( 1 ) - سفينة البحار ، ج 1 ، ص 488 . ( 2 ) - بحار الأنوار ، ج 4 ، ص 122 .