( ومن يتوكل على الله فهو حسبه ان الله بالغ امره قد جعل الله لكل شئ قدرا ) ( 1 )
يعنى : ( آن كس كه در راه حق به خدا اعتماد كند ، خداوند أو را بس است ، خدا
فرمان وحكم خود را به نتيجة مى رساند ، خداوند براي هر چيزى ، قدر واندازه
وحدى قرار داده است ) .
در اين آية كريمه با اينكه با جمله : ( قد جعل الله لكل شئ قدرا ) به نظام عالم
واينكه هيچ چيز به گزاف صورت نمى گيرد ، وهر چيز در مرتبه خود قرار دارد ،
تصريح شده ، يعنى نظام أسباب ومسببات ، به رسميت شناخته شده است ، در
عين حال مى فرمايد : خداوند ، فرمان خود را به نتيجة مى رساند ، يعنى آنجا كه پاى
روابط معنوي وتأييدات غيبى به ميان مى آيد ، جريان ديگرى پيش مى آيد وعلل
وأسباب ظاهري بي اثر مى گردند .
خلاصه اينكه : آنچه گفته شد كه جهان آفرينش بر أساس نظام سببي ومسببى
وعلى ومعلولي استوار است وتا حادثه اى از ناحية علل وأسباب پيشين ، ضرورت
پيدا نكند ، وجود پيدا نمى كند : ( الشئ مالم يجب لم يوجد ) اين علل وأسباب ،
منحصر به أمور مادي نيستند ، چه بسا ممكن است عواملي معنوي در پيدايش آن
حادثه مؤثر باشند ، زيرا در جهان بيني الهى بر خلاف جهان بيني مادي ، تار
وپودهايى كه براي آفرينش به كار گرفته شده ، نه تنها منحصر به أمور مادي نيستند ،
بلكه از آن بيشتر وپيچيده تر است .
از نظر يك فرد الهى ، همانطور كه خورشيد موجب تبخير وبهار ، علت تلطيف ،
وتابستان ، عامل رسيدن ميوه هاست ، ايمان وپرهيز گارى نيز مايه فراوانى نعمت ،
توبه وصدقه ودعا ، موجب دفع بلا ونقمت ، وظلم وتجاوز وگناه نيز عامل
سقوط وبدبختى ، احسان به والدين ومستمندان ودستگيرى از درماندگان وكمك
هامش
( 1 ) - سوره طلاق آية 2 .