أوصاف الأشراف — صفحة 52

گذشته در عطلت از عبادت ، يا در ترك سير در طريق كمال مقتضى تصميم عزم توبه باشد . و خوف اگر از سبب ارتكاب گناه و نقصان و نا رسيدن به درجهء ابرار باشد ، موجب جهد نمودن در اكتساب خيرات و مبادرت در سلوك طريق كمال باشد ، « ذلك يخوّف اللَّه به عباده » 39 : 16 ( 1 ) و كسى كه در اين مقام از خوف و حزن خالى باشد از اهل قساوت باشد « فويل للقاسية قلوبهم من ذكر اللَّه أولئك في ضلال مبين » 39 : 22 ( 2 ) ، و هر امن كه در اين مقام به سبب زوال اين خوف بود مقتضى هلاك باشد « ا فأمنوا مكر اللَّه فلا يأمن مكر اللَّه إلا القوم الخاسرون » 7 : 99 . ( 3 ) امّا اهل كمال از اين خوف و حزن مبرّا باشند : « ألا انّ اولياء اللَّه لا خوف عليهم و لا هم يحزنون . » 10 : 62 ( 4 ) و هر چند به حسب لغت ، خوف و خشيت به يك معنى است ، در عرف اين طايفه ميان هر دو فرق است كه خشيت به علماء خاص است كه « انّما يخشى اللَّه من عباده العلماء » 35 : 28 ( 5 ) ، و بهشت ايشان خاص است « ذلك لمن خشى ربّه » 98 : 8 ( 6 ) و خوف از ايشان منتفى است « لا خوف عليهم و لا هم يحزنون » 2 : 62 ( 7 ) . پس خشيت استشعارى باشد كه به سبب شعور به عظمت و هيبت حقّ عزّ و علا ، و وقوف بر نقصان خود ، و قصور از بندگى حق ، و يا از تخيّل ترك ادب در عبوديت ، يا از اخلال به طاعت لازم آيد . پس خشيت خوفى خاص باشد : « و يخشون ربّهم و يخافون سوء الحساب » 13 : 21 ( 8 ) دليل است بر آن .