فصل سوم ( در خوف و حزن ) قال اللَّه سبحانه و تعالى : و خافون ان كنتم مؤمنين 3 : 175 ( 1 ) علما گفتهاند « الحزن على ما فات و الخوف ممّا لم يأت » . پس حزن عبارت باشد از تألَّم باطن به سبب وقوع مكروهى كه دفع آن متعذّر باشد ، يا فوات فرصتى ، يا امرى مرغوب فيه كه تلافى آن متعذّر باشد . و خوف عبارت بود از تألَّم باطن به سبب توقّع مكروهى كه اسباب حصول آن ممكن الوقوع باشد ، يا توقع فوات مطلوبى و مرغوبى كه تلافى آن متعذّر بود . پس اگر اسباب حصول معلوم الوقوع باشد يا مظنون به ظنّى غالب ، آن را انتظار مكروه نيز خوانند و تألَّم زيادت باشد ، و اگر تعذّر وقوع اسباب معلوم باشد و تألَّم حاصل آن را خوفى خوانند كه سبب آن ماليخوليا باشد . و خوف و حزن ارباب سلوك از فايدتى خالى نباشد ، چه حزن اگر به سبب ارتكاب معاصى باشد ، يا به سبب فوات مدّت
هامش
( 1 ) آل عمران - 175 . .