مىبردند و در مقابل آنها از ميوههاى درختان خود به آنان هديه مىكردند ، آيه فوق نازل شد و آنها را نهى كرد ( 1 ) .
ولى با اينهمه تعبيرات آيه مفهوم وسيع و گسترده اى دارد كه همه كفار و مشركين را شامل مىشود ، و تعبير به غضب در قرآن مجيد منحصر به « يهود » نيست ، بلكه در مورد منافقان نيز آمده است ( فتح - 6 ) و شان نزول نيز مفهوم آيه را محدود نمىكند .
بنا بر اين آنچه در آيه آمده هماهنگ با مطلب گسترده اى است كه در نخستين آيه سوره تحت عنوان دوستى با دشمنان خدا آمده است .
سپس به ذكر مطلبى مىپردازد كه در حكم دليل بر اين نهى است ، مىفرمايد :
« آنها به كلى از نجات در آخرت مايوسند همانگونه كه كافران مدفون در قبرها مايوس مىباشند » ( * ( قَدْ يَئِسُوا مِنَ الآخِرَةِ كَما يَئِسَ الْكُفَّارُ مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ ) * ) ( 2 ) .
زيرا مردگان كفار در جهان برزخ نتائج كار خود را مىبينند و راه بازگشت براى جبران ندارند لذا به كلى مايوسند ، اين گروه از زندگان نيز به قدرى آلوده گناهند كه هرگز اميدى به نجات خويش ندارند ، درست همانند مردگان از كفار .
چنين افرادى مسلما افرادى خطرناك و غير قابل اعتمادند ، نه به قول آنها اعتمادى است ، و نه براى صداقت و صميميتشان اعتبارى ، آنها مايوس از رحمت
هامش
( 1 ) « مجمع البيان » جلد 9 صفحه 276 .
( 2 ) بعضى احتمالات ديگرى در تفسير اين آيه دادهاند از جمله اينكه : آنها از ثواب آخرت مايوسند همانگونه كه مشركان از زنده شدن اصحاب قبور مايوسند ، ولى تفسيرى كه در بالا ذكر كرديم مناسبتر است ( توجه داشته باشيد طبق تفسير اول « * ( مِنْ أَصْحابِ الْقُبُورِ ) * » وصف براى كفار است و طبق تفسير اخير متعلق به « يئس » مىباشد ) .