از آنچه گفته شد به خوبى مىتوان درك كرد كه صلح حديبيه به راستى فتح و پيروزى بزرگى براى اسلام و مسلمين بود ، و تعجب نيست كه قرآن مجيد از آن به عنوان « فتح مبين » ياد كند .
از اين گذشته قرائن متعدد ديگرى در دست است كه اين تفسير را تاييد مىكند .
1 - جمله « فتحنا » به صورت فعل ماضى است نشان مىدهد كه اين امر به هنگام نزول آيات تحقق يافته بود ، در حالى كه چيزى جز صلح حديبيه در كار نبود .
2 - زمان نزول اين آيات كه در بالا اشاره شد و آيات ديگر اين سوره كه مدح مؤمنان و ذم منافقان و مشركان در ماجراى حديبيه مىكند مؤيد ديگرى بر اين معنى است .
آيه 27 اين سوره كه تاكيد بر « رؤياى صادقانه » پيامبر ص كرده مىگويد : « مسلما در آينده وارد مسجد الحرام در نهايت امنيت خواهيد شد ، و به انجام مناسك عمره مىپردازيد » شاهد گويايى است بر اينكه اين سوره و محتواى آن بعد از حديبيه و قبل از فتح مكه بوده است .
3 - در روايات متعددى « صلح حديبيه » به عنوان « فتح مبين » معرفى شده است از جمله :
در تفسير « جوامع الجوامع » آمده است : هنگامى كه پيامبر از حديبيه باز مىگشت ( و سوره فتح نازل شد ) يكى از اصحاب عرض كرد : ما هذا الفتح لقد صددنا عن البيت و صد هدينا : « اين چه فتحى است كه ما را از زيارت خانه خدا باز داشتند و جلوى قربانى ما را گرفتند » ؟ ! پيامبر ص فرمود :
بئس الكلام هذا ، بل هو اعظم الفتوح ، قد رضى المشركون ان يدفعوكم عن بلادهم بالراع ، و يسئلوكم القضية ، و رغبوا اليكم فى الامان و قد رأوا منكم ما كرهوا ! :
« بد سخنى گفتى ، بلكه اين بزرگترين پيروزى ما بود كه مشركان راضى شدند بدون بر خورد خشونت آميز
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 16
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦