تفسير : تعظيم شعائر الهى نشانه تقواى دلها است
از آنجا كه در آخرين آيات بحث گذشته تاكيد روى مساله توحيد و اجتناب از هر گونه بت و بت پرستى شده بود ، آيات مورد بحث نيز همين مساله مهم را دنبال كرده مىگويد :
« مراسم حج و گفتن لبيك را در حالى انجام دهيد كه قصد و برنامه شما خالص براى خدا باشد ، و هيچگونه شركى در آن راه نيابد » ( * ( حُنَفاءَ لِلَّه غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِه ) * ) ( 1 ) .
« حنفاء » جمع « حنيف » به معنى كسى است كه از گمراهى و انحراف به استقامت و اعتدال تمايل پيدا كند ، و به تعبير ديگر بر صراط مستقيم گام بر دارد ( زيرا « حنف » - بر وزن صدف - به معنى تمايل است ، و تمايل از هر گونه انحراف نتيجه اش قرار گرفتن بر صراط مستقيم است ) .
و به اين ترتيب آيه فوق مساله اخلاص و قصد قربت را به عنوان محرك اصلى در حج و عبادات به طور كلى يادآور مىشود ، چرا كه روح عبادت همان اخلاص است و اخلاص در صورتى است كه هيچگونه انگيزه غير خدايى و شرك در آن نباشد .
در حديثى از امام باقر ع مىخوانيم در پاسخ سؤال از تفسير « حنيف » فرمود :
هى الفطرة الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها ، لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّه ) * قال فطرهم اللَّه على المعرفة :
« حنيف آن فطرت الهى است كه مردم را بر آن آفريده و دگرگونى در آفرينش خدا نيست سپس فرمود : خدا توحيد را در سرشت انسانها قرار داده است » ( 2 ) .
هامش
( 1 ) « حنفاء » و « غير مشركين » هر دو حال هستند از براى ضمير « فاجتنبوا » و « اجتنبوا » در آيه قبل .
( 2 ) توحيد صدوق طبق نقل « تفسير صافى » .