ولى با توجه به شان نزول آيه و ساير قرائنى كه در دست است ، منظور از آن در اينجا اين نيست كه مسلمانان هيچگونه رابطه تجارى و اجتماعى با يهود و مسيحيان نداشته باشند بلكه منظور اين است كه با آنها هم پيمان نگردند و در برابر دشمنان روى دوستى آنها تكيه نكنند .
مساله « هم پيمانى » در ميان عرب در آن زمان رواج كامل داشت و از آن به « ولاء » تعبير ميشد .
جالب اينكه در اينجا روى عنوان « اهل كتاب » تكيه نشده بلكه به عنوان « يهود و نصارى » از آنها نام برده شده است ، شايد اشاره به اين است كه آنها اگر به كتب آسمانى خود عمل ميكردند هم پيمانان خوبى براى شما بودند ، ولى اتحاد آنها به يكديگر روى دستور كتابهاى آسمانى نيست بلكه روى اغراض سياسى و دسته بندىهاى نژادى و مانند آن است .
سپس با يك جمله كوتاه ، دليل اين نهى را بيان كرده ميگويد : « هر يك از آن دو طايفه دوست و هم پيمان هم مسلكان خود هستند » .
( * ( بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ ) * ) .
يعنى تا زمانى كه منافع خودشان و دوستانشان مطرح است ، هرگز به شما نمىپردازند .
روى اين جهت ، « هر كس از شما طرح دوستى و پيمان با آنها بريزد ، از نظر تقسيمبندى اجتماعى و مذهبى جزء آنها محسوب خواهد شد » .
( * ( وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّه مِنْهُمْ ) * ) .
و شك نيست كه « خداوند چنين افراد ستمگرى را كه به خود و برادران و خواهران مسلمان خود خيانت كرده و بر دشمنانشان تكيه ميكنند ، هدايت نخواهد كرد » .
( * ( إِنَّ اللَّه لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ) * ) .
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي ) — صفحة 410
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤١٠