* ( إِذْ تُصْعِدُونَ ) * ( 1 ) * ( وَلا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ ) * ( 2 ) * ( ) * در اين آيه خداوند صحنه پايان احد را به مسلمانان يادآورى مىكند و مىفرمايد بخاطر بياوريد هنگامى را كه بهر طرف پراكنده مىشديد و فرار مىكرديد و هيچ نگاه به عقب سر نمىكرديد كه ساير برادران شما در چه حالند در حالى كه پيامبر از پشت سر فرياد مىزد « الى عباد اللَّه الى عباد اللَّه فانى رسول اللَّه » « بندگان خدا به سوى من بازگرديد به سوى من بازگرديد من رسول خدايم » ، ولى هيچ يك از شما به سخنان او توجه نداشتيد .
* ( فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ ) * در اين هنگام غم و اندوه يكى پس از ديگرى به سوى شما رو آورد ، اندوه بخاطر شكست ، بخاطر از دست دادن جمعى از افسران و سربازان شجاع ، بخاطر مجروحان و بخاطر شايعه شهادت پيامبر و واقعيت جراحات او ، اينها همه نتيجه آن مخالفتها بود .
* ( لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَلا ما أَصابَكُمْ ) * هجوم سيل غم و اندوه به سوى شما براى اين بود كه ديگر بخاطر از دست رفتن غنائم جنگى غمگين نشويد و از جراحاتى كه در ميدان جنگ در راه پيروزى به شما مىرسد نگران نباشيد .
* ( وَاللَّه خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ ) * خدا از اعمال شما آگاه بود و به خوبى وضع اطاعت كنندگان و مجاهدان واقعى و همچنين فراريان را مىداند ، بنا بر اين هيچ يك از شما نبايد خود را فريب دهد و چيزى بر خلاف آنچه در ميدان احد واقع شده ادعا كند اگر براستى جزء
هامش
( 1 ) - « تصعدون » از ماده « اصعاد » است كه به گفته « راغب » در كتاب مفردات به معنى راه رفتن در زمينهاى مسطح و يا به طرف بالا است در حالى كه « صعود » مخصوص رفتن به طرف بالا است و شايد به كار بردن اين ماده در آيه شريفه بخاطر اين است كه جمعى از فرار كنندگان از كوه بالا رفتند در حالى كه جمع ديگرى در بيابان پراكنده مىشدند .
( 2 ) - « اخريكم » به معنى « ورائكم » : پشت سر شما مىباشد .