تا چيزى ندهى چيزى نخواهى گرفت
امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام در نهج البلاغه مىفرمايد : « كم اطردت الايام ابحثها عن مكنون هذا الامر [ الموت ] فابى الله الا إخفاءه . هيهات علم مخزون . » ( 1 ) ( روزهايى را در كاوش از راز نهانى مرگ سپرى كردم ، خداوند اين امر شگفت انگيز را پنهان داشت ، دانستن مسئلهء مرگ بر ما بسيار دور است ، زيرا آگاهى همه جانبه به موضوع مرگ علم مخزون است ) . با نظر به مجموع مسايل موجوده در پيرامون مرگ اين مسئله به همان حالت مرموز بودن خود ادامه خواهد داد . انتقال روح از قلمرو طبيعت به صحنهء ما وراى طبيعت مرگ ناميده مىشود و اين انتقال براى هر فردى از انسان يك بار اتفاق مىافتد ، پس از انتقال هم كسى بر نمىگردد كه كيفيت آن را براى ما توصيف و تعريف نمايد . اين مسئله تا حدودى مورد ترديد نيست و ما در مباحث آينده در بارهء مرگ مطالبى را متذكر خواهيم شد . بيت اول از دو بيت فوق مضمون فوق العاده جالبى را مطرح كرده است . آيا اين مضمون در حال سكرات موت واقعيت دارد يا نه ؟ و اگر واقعيت دارد آيا همهء تلخىهاى مرگ معلول همين مضمون است كه جلال الدين مىگويد ؟ آيا همهء مرگ