« يا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا اِجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ اَلظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ اَلظَّنِّ إِثْمٌ » 49 : 12 . ( 2 ) ( اى گروه با ايمان از بسيارى از گمانها اجتناب بورزيد ، زيرا بعضى گمانها گناه است ) . چنان كه در اوايل تفسير ابيات ديباچه گفتيم : گمان همواره آن حالت روانى است كه ذهن انسان در مقابل واقعيت ، انكشاف صد درصد ندارد ، و در مورد گمان هميشه احتمال خلاف كم و بيش وجود دارد : ممكن است بعضىها بگويند : اين كه گاهى محاسبات انسان خلاف واقع در مىآيد ، مخصوص گمان نيست ، بلكه علم هم كه انكشاف صد درصد است گاهى مخالف واقع مىگردد ، و در اين صورت آن را جهل مركب مىنامند ، يعنى انسان نمىداند ولى براى خود چنين پذيرفته است كه مىداند ، يعنى نادانى خود را نمىداند . مىگوييم : صحيح است ولى تفاوتى كه ميان ظن و علم است ، در اين است كه انسان هنگامى كه يقين پيدا مىكند ، هرگز نمىتواند در باره علم خود احتمال خلاف واقع