روايات در آن لحظه از تاريخ ، ياران حضرت به ظهور آن بزرگوار در مكة پى برده
وجهت يارى أو متوجه آن ديار گردند .
آرى ، وقوع برخى از اين حوادث حتمي وبرخى ديگر مشروط به پيدايش
شرائطى است كه خداى سبحان به چگونگى آنها آگاه تر است . ما اين حوادث را
بگونهاى كه در كتب تاريخ وروايات بود ذكر كرديم واز خداى بزرگ ( در رسيدن به
حقيقت ) يارى مىطلبيم " . ( 1 )
آنچه مرحوم شيخ مفيد بيان كرد ، چكيده اى از نشانه ها وعلامت هاى دور
ونزديك ظهور است اما مقصود أو وقوع اين حوادث به صورت زنجيرهاى وآنچنانكه
برشمرده نيست ، زيرا ، تعدادى از اين حوادث مانند كشته شدن نفس زكيه بين ركن
ومقام فاصله اى بيش از دو هفته با ظهور حضرت ندارد بلكه در حقيقت جزئي از
وقايع نهضت ظهور آن بزرگوار است زيرا أو فرستاده حضرت مهدى ( عليه السلام ) است .
بعضي ديگر از اين نشانه ها قرنهاى زيادى با ظهور حضرت فاصله دارند مانند
اختلافات داخلي بنى عباس وظهور مغربى در مصر وتصرف منطقه شامات توسط
أو در جنبش فاطميان .
اما مراد شيخ مفيد از حتمي بودن برخى نشانه ها ومشروط بودن دسته اى ديگر
اين است كه وقوع تعدادى از اين حوادث ، حتمي است مانند خروج سفيانى
ويمنى ، كشته شدن نفس زكيه ، صيحه آسمانى ، فرو رفتن لشكر سفيانى وغير آن .
وتعدادى ديگر مشروط به وقوع پيشامدهاى ديگرى است كه علم آن نزد خداى
سبحان وتقدير أو است . آرى أو است كه به گذشته وآينده ونسبت به تمام حوادث
دانا وآگاه است .
هامش
( 1 ) ارشاد مفيد ص 336 وبحار : 52 / 219 .