بر آنها تعلق مى گيرد و در اين قسمت نيز شرط است كه مخارجى را كه براى
تحصيل معدن مانند كندن آن و گداختن ( 1 ) سنگ آن و امثال اينها خرج كرده
باشد از اصل مال خارج كنند و ليكن اگر چيزى از معدن را خارج كرد و قصد
اكتساب ( 2 ) به سبب آن را نداشت و قيمت آن مقدار افزايش يافت خمس بر مقدار
زائد تعلق نمى گيرد ( 3 ) .
3 - مالى كه در زير زمين پنهان كرده باشند ( 4 ) آن هم به منظور ذخيره كردن
هامش
= كفار حربى هستند ؟
بنابر نظر بسيارى بلكه اكثر بزرگان و محققين معادن تابع زمين هستند
بنابراين چاهها و معادن نفت كه اكثر و يا غالبا در زمينهاى مفتوح العنوة
( زمينهائى كه در هنگام فتح و پيروزى آنها آباد بوده است ) مى باشند به مقتضاى
قواعد و موازين ملك تمام مسلمين مى باشند و به همين جهت ملكيت نفت و
پديدههاى آن در ممالك اسلامى براى خصوص آن مملكت مشكل است خصوصا كه
تقسيمات كنونى نتيجه استعمال يا زور بوده و هست بنابر اين بايد احتياط را ترك
ننمايند و مواردى كه مسلمانان و غير مسلمانان در آن شريكند و آنهايى كه معتقد
به خمس هستند و يا نيستند را بايد به نسبت هر كدام ملاحظه نمايند و تفصيل
مطالب نسبت مسائل مذكور و اقسام ممالك و حكومتها در رسائل آثار تازه پديده
بيان گرديده است .
( 1 ) محمد كاظم طباطبائى - محقق خراسانى : اقوى اشتراط نصاب در اين قسم
مانند قسم سوم نيز مى باشد و نصاب آن همان نصاب طلا است .
محمد باقر شيرازى : اقوى اشتراط نصب است و آن معادل 15 مثقال
معمولى طلاى سكه دار يا 105 مثقال نقره سكه دار بعد از خارج كردن مخارج
بدست آوردن آن است و تفصيل آن در آثار تازه پديد مبين است .
( 2 ) محقق خراسانى : بلكه با قصد اكتساب نيز همين حكم را دارد .
( 3 ) محمد باقر شيرازى : مگر از باب ارباح مكاسب .
( 4 ) محمد كاظم طباطبائى - محمد باقر شيرازى : و يا در ديوار و بلكه در
درخت نيز اگر صدق كنز و گنج بكند حكم مذكور جارى است .