( مسأله 919 ) : بهتر آن است كه امام و منفرد تسليم دوم را به طرف
قبله بگويند و ليكن منفرد بايد اشاره كند به گوشه چشم از طرف صدغ ( طرف
پيشانى ) به طرف راست ، و امام بايد اشاره كند به سمت راست و مأموم نيز به
صورت مذكور بايد عمل كند اگر در طرف چپ او شخصى نباشد و اگر در طرف
چپ او شخصى باشد مستحب است كه يك سلام ديگر نيز بگويد چه آن شخص
بالغ باشد و چه مميز ، و با صورت خود به طرف چپ اشاره كند ، و بعضى ديوار
را قائم مقام شخص دانستهاند و گفتن سلام مذكور بر اين تقدير نيز بهتر است .
( مسأله 920 ) : اگر مأموم پيش از دو سلام از نماز بيرون نرفته
باشد ( 1 ) به سلام اول ( 2 ) از نماز خارج خواهد شد .
( مسأله 921 ) : اگر نمازگزار لفظ " ورحمة الله وبركاته " را گفته
و فعل منافى هم به عمل آورد و بعد شك كند كه اين " ورحمة الله وبركاته "
را كه گفتم آيا صيغه اول سلام بود يا صيغه آخر آن ، بايد اعتنايى به آن شك
نكند چون فعل منافى انجام داده است ، و اگر فعل منافى انجام نداده باشد بايد
" السلام علينا " را بگويد و يا " السلام عليكم " را و يا هر دو را بگويد
و اگر بعد معلوم شود كه سلام واجب را هم گفته بود اشكالى ندارد .
( مسأله 922 ) : هرگاه شخص قصد وجوب از " السلام عليكم "
داشت و آن را آخر قرار داد و تخيير را نفهميده بود اشكالى ندارد .
( مسأله 923 ) : هرگاه جاهل مقصر هر سه سلام را به قصد وجوب
هامش
( 1 ) محمد كاظم طباطبائى : يعنى " السلام علينا " را نگفته باشد .
( 2 ) محمد باقر شيرازى : همانگونه كه گذشت ، خارج شدن كامل به سلام اول ، محل
اشكال است .