شك يا بسيط و ابتدائى است و يا مركب با يقين است و در صورت
مركب بودن نيز يا يقين بر شك مقدم است و يا مؤخر از آن و يا مقارن با آن ،
و با تفصيل و شقوق مترتب بر آن ، و در هر حال قرار دادن شخص مكلف را
موضوع در اصول و يا در فقه ، تمام نيست خصوصا با مشترك بودن مكلف و
غير مكلف در بسيارى از احكام وضعيه و مسائل اساسى با وجود اينكه مراد
مكلف شرعى است ، مستلزم دور و امثال آن خواهد شد و علاوه بر اين ، مسأله
بلوغ و تكليف ، حكما و موضوعا مورد استصحاب و شك قرار مى گيرد ( * 1 ) .
هامش
( * 1 ) و عجب آن است كه بزرگانى چون شيخ الطائفه شيخ طوسى ( قده ) در كتاب
خلاف در مبحث اسلام و ايمان و همچنين بسيارى از علماى اهل سنت و بعضى از
ائمه اربعه آنها ، سن ده سال را اجمالا موجب ثبوت تكليف و قبول ايمان و انجام ساير
احكام مى دانند و در اين باره به ايمان حضرت امير المؤمنين ( ع ) و قبول آن از سوى
پيامبر اكرم ( ص ) استناد مى ورزند و با اين وجود ، موضوع بحث را افعال مكلف قرار
داده اند در حالى كه با دقت لازم تمام نبودن آن معلوم مى گردد ، و علاوه سؤالاتى از
اين قبيل مطرح مىشود كه : كمترين سن بلوغ تكوينى و تشريعى چه سالى است و
آيا به حسب زمانها و مكانها و سرشت افراد تفاوت مىكند يا خير ؟ و شمول سن
مورد استناد و منتسب به حضرت امير المؤمنين ( ع ) و حضرت جواد ( ع ) و امام
زمان ( عج ) و همچنين شهادت حضرت امام حسن و امام حسين ( عليهما السلام ) در
برخى از نامههاى رسمى پيامبر اكرم ( ص ) به همراه شهادت حضرت امير المؤمنين و
ساير شهود طبق اسناد رسمى خود اهل سنت ، از چه قبيل بوده است ؟
آيا اين مطلب به صورت عادى بوده و يا از باب " آتيناه الحكم صبيا "
نسبت به حضرت يحيى به مشيت الهى صورت گرفته است ؟ و آيا در آن زمان شرطيت
بلوغ تشريع شده بود يا خير ؟ كه بحث گسترده در اين باره و بيان شقوق آن و احكام
هر كدام مستلزم مجال گسترده اى است كه از عهده اين مقدمه خارج است ( 1 ) .
( 1 ) اين مطلب و تفصيل آن در كتاب " الأصول في سير كماله وتمامه " بيان شده است .