3 - مراد اين است كه : آن طور كه بايد خدا را دوست داشته باشند بتها را دوست مىداشتند . وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ . . . - محبّت مؤمنين نسبت به خدا شديدتر و بيشتر از محبّتى است كه كفّار نسبت بمحبوب خود ( بتها يا پيشوايان ستمكار ) دارند . و شدّت محبت مؤمنين نسبت به خدا در سه موضوع ذيل كاملًا جلوهگر بود . 1 - با كمال اخلاص او را عبادت و تعظيم ميكردند و در ستايش او فوق العاده مىكوشيدند . 2 - او را از روى علم و يقين به اينكه بدون سؤال نعمتها بخشيده است و اينكه او در جمع احوال آنچه را كه خير و صلاح آنها را تأمين مىكند تقدير و تدبير كرده است ، دوست ميداشتند و او را از روى سپاسگزارى عبادت مىكردند و برحمت و كرم او از روى بصيرت و يقين اميدوار بودند و لذا محبّت آنها نسبت به خداوند شديدتر بود . 3 - ميدانستند كه صفات عالىتر و اسماء نيكوتر فقط مخصوص خداوند است و او حكيم و خبيرى است كه مثل و مانند ندارد و منفعت و ضرر و ثواب و عقاب تنها در قبضهء اختيار اوست و بازگشت همه بسوى اوست . در معناى « أَشَدُّ حُبًّا » : دو وجه است . 1 - ابن عباس ميگويد « اشدّ » به معناى ثابتتر و دائمىتر است چون مشركين در دلبستگى و محبّت خود ثابت و پايدار نبودند و محبّت خود را از اين بت به آن بت منتقل ميكردند ولى مؤمنين در محبّت خدا پايدار ميباشند . 2 - حسن ميگويد : اشدّ به معناى محكمتر است زيرا مؤمنين خدا را بدون واسطه عبادت ميكردند ولى بتپرستان او را با واسطه ( بواسطهء بتها ) مىپرستيدند . وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا . . . - اگر ستمكاران به بينند يا بدانند احتمال اوّل صحيحتر است زيرا « رؤيت » در اينجا به معناى ديدن است چنان كه در جملهء « إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ » نيز به همين معنا است . إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ . . . - هنگامى كه عذاب را مىبينند اين معنا در صورتى
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۲ — صفحه 152
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۱۵۲